|
ЖУЧКА ЯНКА
Жучка Янка (15.04.1928, в. Лучыны Нясвіжскага пав. Навагрудскага ваяв., цяпер Клецкі р-н Мінскай вобл.), інжынер-будаўнік, журналіст, дзеяч беларускай дыяспары ў Бельгіі. Нарадзіўся Я. Жучка ў беднай сялянскай сям'і. Быў выхаваны маці, якую страціў у маладым веку, у беларускім духу. Дзякуючы ёй, атрымаў вышэйшую адукацыю. Скончыўшы чатыры класы польскай вясковай школы, павінен быў, каб працягнуць далейшую вучобу, перайсці ў сямікласную (таксама польскую) у Сіняўцы. Там трэба было здаваць экзамены ў пяты клас. Паколькі ўзровень вясковай школы быў вельмі нізкі, ён гэтых экзаменаў не здаў. Вярнуўся дамоў расплаканы. Маці ў роспачы, не ведала што рабіць, бо яна бачыла, што адзіны выхад пасля правалу—гэта перапыніць вучобу і памагаць бацьку па гаспадарцы. Але яна ўяўляла яго болын за кніжкай, чым за плугам. Даведаўшыся нейкім чынам, што ў Сіняўскую школу прыязджае інспектар, яна пабегла туды пешшу, каб папрасіць інспектара прыняць Янку ў школу. Інспектар, выслухаўшы яе, задаў пытанне дырэктару, які быў прысутны пры спатканні, чаму яго не прынялі. Адказ быў просты: не здаў экзаменаў. «У які клас?», —запытаў інспектар. «У пяты», — адказаў дырэктар. «Дык запішыце яго ў чацвёрты». Такім чынам Я. Жучка змог працягваць вучобу ў Сіняўскай школе. Янка скончыў з выдатнымі вынікамі шосты клас і перайшоў у сёмы. На пачатку школьнага года (верасень 1939 г.) выбухнула вайна паміж Полынчай і Германіяй. Праз нейкіх два тыдні Чырвоная Армія заняла Заходнюю Беларусь, якая была далучана да БССР. Сіняўская школа была названа няпоўнай сярэдняй школай з беларускай мовай навучання. Былы сёмы клас быў пераведзены, паводле савецкай нормы, у пяты. У гэтай школе Янка скончыў пяты і шосты класы.
У гады Другой сусветнай вайны, у час нямецкай акупацыі, Я. Жучка паступіў у няпоўна-сярэднюю тэхнічную школу ў Клецку, у якой, разам з сябрамі, праяўляў беларуска-нацыянальную актыўнасць. Уступіў у СБМ (Саюз беларускай моладзі) і БНС (Беларуская нацыянальная самапомач). Таму перад наступам Савецкай Арміі ў 1944 г. выехаў у Германію. Адразу пасля вайны жыў у маленькай групе беларусаў пры ўкраінскім лагеры для перамешчаных асобаў (ДП), які знаходзіўся ў Інголынтаце. Калі даведаўся аб утварэнні ў Рэгенсбургу беларускага лагера, разам з сябрамі Васілём Шчэцькам, Паўлам Урбанам і Сцяпанам Кісялём перабраўся туды. Там паступіў у сёмы клас Беларускай гімназіі імя Янкі Купалы. Неўзабаве беларускі лагер з Рэгенсбурга быў пераведзены ў Міхельсдорф, a paзам з ім і гімназія. У 1947 г. атрымаў пасведчанне сталасці, якое давала дазвол паступаць на вышэйшыя студыі. Здаў уступныя экзамены у Вышэйшую тэхнічную школу (Technische Hochschule) y Карслруэ. Але жадаючых было шмат, і трэба было чакаць сваёй чаргі. Беручы пад увагу цяжкую пасляваенную эканамічную сітуацыю ў Германіі, Я. Жучка на пачатку 1948 г., разам з сваімі сябрамі (славутая «дванаццатка») выехаў на работу ў вугальныя шахты ў Вялікабрытаніі. Дзейнасць «дванаццаткі» ў гэтай краіне працягвалася, і Я. Жучка актыўна заняўся грамадскай працай, асабліва ў выданні часопіса «Наперад!». Уступіў у Згуртаванне беларусаў у Вялікай Брытаніі (ЗБВБ). Кожны з сяброў «дванаццаткі» імкнуўся атрымаць вышэйшую адукацыю. Урэшце, дзякуючы нястомным клопатам беларускіх нацыянальных дзеячаў на эміграцыі, пры дапамозе дабрадзеяў і сімпатыкаў небеларускага паходжання дзевяці сябрам «дванаццаткі» ўдалося атрымаць стыпендыі ў Лювенскім універсітэце. У 1951 г. Я. Жучка здаў уступныя экзамены і паступіў на палітэхнічны факультэт гэтага універсітэта. Па заканчэнню атрымаў дыплом інжынера-будаўніка. Пасля працаваў у даследчым аддзеле кампаніі цэнтральнага ацяплення. Затым перайшоў у кампанію Сталёвай пабудовы індустрыяльных будынкаў і мастоў. Наступныя чатыры гады працаваў як тэхнічна-фінансавы дарадца пры пабудовах змяшаных сталёва-жалезабетонных канструкцый. Хоць праца была велымі цікавая, але таму, што трэба было часта выязджаць за межы Бельгіі, пакідаючы жонку з малымі дзецьмі, ды таму, што кампанія была амерыканская і адчувалася небяспека ліквідацыі, трэба было шукаць нейкае выйсце. Але тут Я. Жучка цяжкасцяў не меў. Прафесійныя веды і валоданне замежнымі мовамі забяспечылі яму работу ў Бельгійска-Люксембургскім інфармацыйным цэнтры сталёвай прамысловасці. У 1968-1971 гг. Я. Жучка працаваў як сябра рэдкалегіі і тэхнічны рэдактар міжнароднага часопіса «Acier-Stahl-Steel». У 1971 г. быў прызначаны яе галоўным рэдактарам.
Апублікаваў вялікую колькасць артыкулаў па пытаннях сталёвых канструкцый. З 1985 г. займаў пасаду дарадчыка па сваёй спецыяльнасці, пры-маў удзел у журы пры выпуску архітэктараў, чытаў лекцыі і браў удзел у канферэнцыях інжынераў і архітэктараў.
На працягу ўсяго гэтага часу Я. Жучка заставаўся актыўным удзельнікам беларускага грамадскага жыцця як сябра Рады БНР, Саюза беларусаў Бельгіі, Згуртавання беларусаў свету «Бацькаўшчына», а таксама як аўтар газет «Беларус», «Голас Радзімы» і інш.
Ірына Тамільчык
