|
Падляша
Падляша. У акне вагона
Мільгаюць манатонна сумныя палі,
Загоны вузкія бягуць да небасклона,
Туды, дзе болып і неба і зямлі.
І межы, межы! Без канца і края
Парэзалі яны раўнінны акіян!
Нейк тут памоўкла ўсё! Ужо восень наступае,
Бязлюдна поле, пуста дзе ні глянь.
А вось і лес — астанкі старой пушчы! —
Загарадзіў акно зялёнаю сцяной,
Месцамі страшны ён, здаецца, ў гэтай гушчы
Ніколі чалавек не стаў сваёй нагой...
Канары дрэў памалу пацямнелі,
Над лесам сонца свеціцца слабей,
Чыгунка, як-бы ўбегла да тунэлі,
І так бяжыць усё глыбей, глыбей...
Лес кончыўся. І вось цяпер прад намі
Раскрыўся вузкі луг з мізэрнаю травой,
Пасуцца два кані з абцёртымі бакамі,
І моцна спіць пастух з вуздой пад галавой.
А час ідзе, перад акном адкрытым
Упёрся ў хутар садзік малады.
І вёскі тут саломаю пакрыты,
І хаткі тут, як вуллі, у два рады.
Над хаткамі царквы капула сіня,
І крыж на ёй на ўсё сяло блішчыць.
А за царквою вольха і асіна,
Між імі рэчка ўецца да ляшчын.
А там, дзе разыходзяцца палоскі,
Гурба дзяцей рассыпалася па•дамах.
Вяртаюцца са школы з трэцяй вёскі
(Царква ў сяле стаіць, а школы дык няма!)
Але заскрыгатала пара пад вагонам
І адсапнуў са свістам паравоз.
Вось станцыя з барака, з вузенькім псронам,
Цягнік да мэты ўжо мяне давёз.
Вось у вагон праходзяць пасажыры новы,
З усіх бакоў нясецца хваля галасоў.
Тут людзі гутараць сваёй мясцовай мовай,
Гучыць яна — сімфонія родных слоў.
Мне мілы гэты гук, з усім я тут здружыўся
І пакахаў і сэрцам і душой.
З людзьмі, палямі, лесам шчыра зжыўся,
Хоць сумны край, але ён усё-ткі мой.
Помню
Помню я мост над абрываы. ракі
У павуціне звісаючай ночы,
Помню апошні твой поціск рукі
І расою пакрытыя вочы.
Помню дрыжачы твой шэпт на губах
Аб каханні, аб доўгай разлуцы,
Помню, ты моцна трымала ў руках
Падарунак мой — жменю настурцый.
Помню, туліўшыся ты да мяне,
Прашаптала «бывай» неахвоча.
І паходкаю плаўнаю, нібы ў чаўне,
Паплыла дзесь у сківіцы ночы.
Помню, як доўга стаяў і глядзеў
Я на вугаль чарнеючай далі...
Пацалунак жа твой на губах мне гарэў
І як полымя шчокі палалі.
Ты ўжо забыла
Ты даўно ўжо забыла, як у месячны ночы
Мы з табою сядзелі на лаўцы пад вязам,
Як ад спрэчак іскрыліся нашыя вочы,
Як было нам прыемма і радасна разам.
І цікавілісь мы тэатральнаю штукай,
Дасягненнямі тэхнікі, фільмам і модай,
Палітычнымі дзеямі, сціслай навукай,
Фармалізмам у музыцы, спортам, пагодай,
А паэзія цябе дык найбольш захапляла,
Ты любіла Міцкевіча, Пушкіна, Гётэ
І хваліла Байрона. А Янка Купала
Быў любімым тваім беларускім паэтам.
Беларуская кніжка — сябра неразлучны —
На каленях тваіх там заўсёды ляжала,
І раскрыўшы яе, ты мне голасам гучным
Ці паэмы, ці вершы з уздымам чытала.
Ты цвярдзіла тады, што ты вырасла з люду
І што любіш той просты народ беларускі,
Што хацела б змагацца ахвярна, каб усюды
Ўжо стаў жыць ён багата, культурна, па-людскі.
Ты чакала тады ў неўтамімым паспеху,
Каб хутчэй ўзяць у рукі дыплом педагога
І паехаць вучыць пад сялянскую стрэху,
Дзесь у вёсцы якойсь невялікай, убогай.
Час прайшоў — раздзяліліся нашы дарогі:
Я паехаў вучыцца ў другую краіну,
Ты дастала на месцы дыплом педагога
І пазней па табе след надоўга загінуў.
А цяпер я гляджу, ты зрабіла кар'еру,
На настаўніцку ніву рукою махнула,
Пазнаёмілась ты з пажылым афіцэрам
І ў касцёл пад вянец з ім хутчэй павярнула.
Ты жывеш з ім цяпер у сярэднім дастатку,
Ты не едзеш шторана да працы трамваем,
Не, ты дома глядзіш чыстаты і парадку,
Ты гатовіш абед і пасуду змываеш.
Ты паспела ад старых сяброў адказацца,
Як табе муж прадставіў прыяцеляў новых,
А прад імі ўжо сорамна нават прызнацца,
Што любіла калісь беларускую мову.
Ты ад кніжак адвыкла. Чытаць перастала...
І не толькі Міцкевіча, Пушкіна, Гётэ
(Не гаворачы ўжо тут пра Янку Купалу),
Ты амаль раз на месяц чытаеш газету.
А ў нядзелю ці свята шчасліва, вясёла,
Апрануўшыся ў модную нову сукенку,
Ты любіш пайсці пасядзець да касцёла,
Паказацца мужчынам, жанчынам, паненкам,
І ад часу да часу паехаць у госці,
Пахмяліцца віном і пагутарыць крыху
Аб умовах жыцця, аб грахах маладосці
І дамоў а паўночы вярнуцца паціху.
Ты забыла ўжо ночы і цёплыя ранкі,
Як сядзела са мною на лаўцы пад вязам.
Ты зрабілась тыповай забітай мяшчанкай
І ніхто не шарохне аспалы твой розум.
Не зайздрошчу табе і зайздросціць не буду,
Што ты ходзіш штодзень да ларка па закупы,
Што ў чарзе пастаіш, пазмываеш пасуду
І гатовіш для мужа катлеты ці супы.
Замятай сабе смецце з дубовых паркетаў,
І штотыдня выветрывай мужа пасцелі,
А штогод пасыпай нафталінам на лета
І адзенне, і футра, каб молі не з'елі,
Штонядзелю хадзі ты сабе да касцёла,
Спатыкай там знаёмых, выслухівай плёткі,
А што там на Падляшы ёсць вёскі бёз школы,
Не тужы ты над тым — дні такія кароткі!
А як хмары павіснуць над вашай «сялянкай»
(Бо муж з кожным годам прыкметна старэе),
Ты так лёгка, як мужа, захопіш каханка —
Як не душу, то цела мо' хтосьці прыгрэе...
Не зайздрошчу я гэтай ідыліі ціхай.
О, яна ўжо мяне не ўзрушае ні мала!
Ты з сваёю даўно непрыступнаю пыхай
Для душы і для сэрца чужою мне стала.
А калі нечакана дзесь зыйдземся разам,
І на момант сустрэнуцца нашыя вочы,
Тады ведай, што ўспомніў я лаўку пад вязам,
Дзе калісь мы праводзілі цэлыя ночы.
Сланечнік
Вось сонца ўзглянула з-за воблака меднага,
Скрывілася, нібы ад болі,
І слёзамі-каплямі дожджыку бледнага
Абмыла сланечнік у полі.
І гэты сланечнік заморгаў калёрамі —
Ён стаў прыгажэйшы ад ружы,
Заграў непаўторнымі свету узорамі
Чароўных алмазаў - жамчужын.
Дрыжаць аганькі залацістымі роямі,
Ў іх нейкая сіла заўзята:
Здаецца, што славіцца тымі настроямі
Адвага прастога салдата.
Падлез ён калісьці пад грозны танк ворага
І, кінуўшы звязку гранатаў,
Не змог уцячы — заплаціў велылі дорага:
Ён згінуў ад куль супастатаў.
І тут, дзе сланечнік іскрыцца пад горкаю,
Ляжаў ён за танкам разбітым.
Ў руках меў пілотку з чырвонаю зоркаю
І ўвесь быў крывёю заліты.
Астанкі да зборнай магілы даставілі,
Зарылі ў глыбокую яму...
Па ім на іржэўніку толькі аставілі
Іржава - пунсовыя плямы.
І доўга яны, як пасцелі бальнічныя,
З сталёвай пачварай гарбатай
Расказвалі моўчкі пра смерць гераічную,
Пра падзвіг апошні салдата.
Мо' гэта крывінкі з крышталкамі чыстымі
Дажджу веснавога змяшалісь,
І вось на сланечніку залацістымі
Агнямі яны задрыжалі?
Яны мігацяць прамяністымі роямі,
Як зоркі ў нядбалай сваволі,
Як факел жывы, над магілай з героямі
Вось ззяе сланечнік у полі!
