|
Ліставаньне з царкоўным актывам у Кліўлендзе
Лісты да А. Сацэвіча, Л. Харытановіча, Я. Шымчыка
№ 1
[Копія]
Саўт Рывэр, 7 лістапада 1961 г.
Царкоўнаму Камітэту ў Клівеляндзе
На просьбу ініцыятыўнай групы я зрабіў захады аб рукапалажэньні Якава Кузьміцкага ў дыяканы з тым, што ён і Вы прыступіце да арганізацыі беларускага праваслаўнага прыходу ў Клівеляндзе. Прайінло амаль паўгоду і ў гэтай так важнай справе зроблена вельмі мала. Мала гаварыць, нада рабіць. Працай і верай пераможаце ўсе цяжкасьці. Хай гэты прыход будзе маленькі, але ён аб'яднае Вас і Вы будзеце існаваць як кожная нацыя. Апрача вышэйсказанага, арганізацыя Царквы - гэта сьвятая й Богу ўгодная справа. А таму майце бадзёрасьць духа й адданасьць гэтай справе, ды прыступайце да інтэнсыўнай працы. Вы не адны. З Вамі Ўсемагутны Бог, Каторы па Вашай веры, любові й малітве пашле Яго дапамогу й благаславеньне на Вашую цяжкую, але пачэсную й сьвятую справу. Але наша народная прыказка кажа: „На Бога надзейся, і сам не плашай". А таму няхай кожны з Вас унясе ў царкоўную касу па 100 дол. На царкоўныя расходы. Мы гэта выканалі ў 1951 годзе, тады калі былі беднымі. Сягоньня гэты абавязак выканаць лягчэй. Трэба толькі мець веру ў Бога й любоў да Сьв. Царквы.
Працуйце ня толькі для цела, але й для душы. Сколькі-бы чалавек ні прыдбаў-бы тут, на зямлі, багацтва, нічога з сабой на той сьвет ня возьме. Зь ім пойдуць яго ўчынкі як добрыя, так і благія. Да такіх добрых учынкаў належыць і ахвяра на сваю Беларускую Царкву. Гэта адно. Другое, падайце просьбу аб чартары, падгатаўляйце памешканьне для багаслужэньня. Мы пачыналі ў шторы, а Вы распачніце там, дзе маеце магчымасьць. Калі аформіце вышэйсказанае, я, маючы грунт для адкрыцьця прыходу, зраблю захады аб рукапалажэньні а. дыякана Я. Кузьміцкага ў сан іерэя.
Парушаныя справы цяжкія, але магчымыя. Мы разам распачалі й мусім іх зрэалізаваць.
З любоўю ў Хрысьце Прот. М. Лапіцкі
№ 2
[Копія]
Саўт Рывэр, 17 кастрычніка 1962 г.
Паважаны сп. Шымчык!
Выбачайце, што так позна адказываю на Ваш ліст. Па-першае, я быў заняты, а па-другое, парушаная Вамі справа далікатная й цяжкая.
Для мяне адзінакава важна як чысьціня царкоўная, так і нацыянальная. Гэта хачу мець ня толькі я, але й людзі, якія належаць да Кананічнай Беларускай Праваслаўнай Царквы, каторыя зьяўляюцца ня горшымі нацыяналістымі й патрыётамі ад тых, якія не належаць да Беларускай Праваслаўнай Царквы, альбо тых, якія належаць ды ня маюць лучнасьці з Усяленскай Праваслаўнай Царквою, дзеля чаго яны й не зьяўляюцца праваслаўнымі. А таму адрывацца ад Праваслаўнай Царквы, траціць гэты Дар Божы, які мы ўнасьледавалі ад сваіх бацькоў толькі для таго, каб спалучыцца з Васілём, які ёсьць добры патрыёт, а ня ёсьць добры праваслаўны, для нас не магчыма. Што тычыцца царкоўнага спалучэньня, дык яно можа адбыцца толькі тады, калі Васіль станецца праваслаўным епіскапам і навяжыць лучнасьць з Праваслаўнай Царквой.
Некалькі год таму назад, дацэніваючы адзінства, я наведаў Васіля й выясьніў гэту справу, але адчуў, што для яго гэта справа ня існуе. На маю думку, гэта справа ня існуе для яго й цяпер. Калі-б яна існавала, дык ён знайшоу-бы дарогу беспасрэдна, так як я знайшоў да яго.
У Вашых лістах вы пішаце, каб я ехаў да сп. Белямука, а цяпер да Васіля. Як да першага я не паехаў, так не паеду й да другога. Гэта не мой капрыс, а такое палажэньне ды неправідловая пастаноўка справы. Што нас дзеліць? Некананічасьць Васіля. А таму, каб спалучыцца, ён мусіць стаць на кананічны шлях. Калі ён гэтага ня можа зрабіць, а хоча, няхай прыдзе да мяне й я яму памагу. Пасьля чаго й будзе паеднаньне.
Вось у гэтай платформе трэба й Вам стаўляць справу пры гутарцы й ліставаньні.
З любоўю ў Хрысьце Прот. М. Лапіцкі
№ 3
[Копія]
[Саўт Рывэр, 1963 ?]
Паважаны сп. Сацэвіч!
Ліст Ваш атрымаў. Шчыра дзякую за ліст і за запросіны, зь якіх магчыма й не скарыстаю, бо яшчэ ня ведаю прыеду я ў Клівелянд ці не? Адносна пеўчых таксама ня знаю, хто паедзе й таму на наш хор, у цэлым, не разлічывайце. Мне часам удаецца намовіць хор і вернікаў паехаць на службу ў іншае месца, але тады толькі раблю гэта, калі ў гэтым месцы ёсьць Беларуская Праваслаўная Царква. Спадзяваўся, што мы і ў Клівеляндзе яе займеем, але, на вялікі жаль, памыліўся.
З Чыкага да Клівелянда бліжэй, а таму прасіце а. М. Мігая й хор з Чыкага. Запрасіце таксама а. В. Сагайдакоўскага з Таронта й а. А. Апанасевіча, і а. I. Малатка. Што тычыцца мяне, дык я можа й прыеду на зьезд, але як старшыня Галоўнае Управы Бел.[аруска]-Амэр.[ыканскага] Дапамаговага Камітэта, а таму не бяру на сябе адказнасьці, што да арганізацыі Божае службы. У Клівеляндзе я служыў пара разоў і цяпер, дадаўшы рэвізыі адносін да мяне беларускага актыву ў Клівеляндзе, мне ня толькі ня хочацца служыць, але нават ехаць на зьезд.
З любоўю ў Хрысьце [а. прот. М. Лапіцкі]
№ 4
[Саўт Рывэр], 12 сьнежня 1963 г.
Паважаны сп. Шымчык!
Ад нашага зьезду прайшло амаль тры месяцы. Выяжджаючы з Саўт Рывэра, Вы абяцалі мне прыслаць матар'ял. Але, на вялікі жаль, апрача безыменнай лістоўкі, якую надаслалі Вы, ды „Уздыму", я больш нічога не атрымаў. Безыменная лістоўка ды „Уздым", у якім няма ані аднаго імя й прозьвішча, апрача адраса М. Кабяка (а таму й ён безыменны), нічога й не гавораць аб тым, што сярод крывіцкага ўгрупаваньня ёсьць людзі, якія маюць сілу супрацьставіцца крывіцка-вунійным дзейнікам, ды хочуць аб'еднаньня на ніве царкоўна-беларускай і грамадзка-беларускай. Калі расходзіцца аб царкоўнае паяднаньня, дык я маю копію ліста т. з. Епархіяльнай Управы БАПЦ да Кангрэсовага Камітэту, на якім фігуруе, на жаль, подпіс арх. Васіля. Ліст змайстраваны, відаць, крывіцка-вунійнымі дзейнікамі. А таму ён не тактоўны, не царкоўны, а нават хамаваты. Копію гэтага ліста Вам дасьць а. дыякан Я. Кузьміцкі. Вунійныя дзейнікі за ўсякую цану імкнуцца не дапусьціць да паяднаньня, асабліва царкоўнага. I гэтага яны дасягнулі праз вышэйуспомнены ліст. Што прадстаўляе па свайму зьместу т. з. БАПЦ на чале з Сяргеем Ахоценкам, каторай, згодналісту, хочаць, каб мы падпарадкаваліся, дадзём у гэтым голас архімандрыту тэй-жа царквы а. Мадэсту. Ён выдаў адозву, якую таксама Вам даручыць а. Я. Кузьміцкі.
Што тычыцца мяне, я ніколі не выступаў супроць Беларускай Аўта-кефальнай Праваслаўнай Царквы. Наадварот, бараню яе й змагаюся за яе. Я выступаю супроць прахадзімцаў, якія прыкрыліся шыльдам натай Аўтакефальнай Беларускай Праваслаўнай Царквы з тым толькі, каб дыскваліфікаваць Яе й разбураць Яе. I толькі цяпер аб гэтых праха-дзімцах загаварыў а. Мадэст Яцкевіч, а аб а. Мадэсту, як прахадзімцу, загаварыў „Уздым", які ў гэтым месцы ўпадобіўся берлінскаму бальшавіцкаму лістку „За вяртаньне на бацькаўшчыну" і лягнуў „архімандрыта" па ўсім правілам. Таго „архімандрыта", які згодна часапісу „Голас Царквы" ды газ.[эты] „Бацькаўшчына" быў дастойнейшы архімандрыт БАПЦ Тамашчыка. Як мяне інфармавалі, ён быў першым кандыдатам і найлепшым для высьвяты ў сан епіскапа БАПЦ Тамашчыка. Калі паскрабсьці кожнага духаўніка БАПЦ Тамашчыка, дык у кожнага знойдзем нешта супольнае з а. Мадэстам, але нічога ў іх ня знойдзеш супольнага зь Беларускай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквой, якая была адноўлена Аўтакефальным Саборам у Менску ў 1942 годзе. Яны стаялі далёка ад Царквы, ня мелі голасу ў Ёй як людзі не царкоўныя й займаліся [іншымі] справамі. Як паказаў прыклад у Чыкага, у вольным сьвеце на эміграцыі БАПЦ кожны можа прыняць, але гэтага мала. Трэба мець зьмест, а ён будзе тады толькі, калі мы усе разам будзем [мець непадважальную] ісьціну. Зразумеў, відаць, гэта арх. Васіль і дзеля гэтага злажыў арх. Якаву, экзарху Канстантынопальскай Патрыярхіі просьбу, каб ён дапамог яму аформіцца кананічна. Калі-б гэта сталася-б, дык у нас не было-б вялікай праблемы для паяднаньня. На вялікі жаль, Тамашчык пад націскам вунійных дзейнікаў, крывіцкага угрупаваньня, якія саставілі й далі яму падпісаць ліст, ідзе на папятную. Праўда, Тамашчык на лісьце напісаў „чытаў" і гэтым як бы пакінуў адчыненыя дзьверы да паяднаньня. Але ў мяне слабая надзея на гэта дзеля таго, што ён рукапалажыў, альбо будзе рукапалагаць сп. Мартыновіча з Чыкага па рэкамэндацыі Асіпчыка, якога абяцаў не рукапалагаць, як чалавека зусім падгатаванага да духоўнага сану. Я з свайго боку ўстрымліваў рукапалажэньне а. дыякана Я. Кузьміцкага, які ў некалькі раз вышэй стаіць Мартыновіча, як кандыдат у духоўны сан. Робіць Тамашчык гэта з тым, каб разьбіць наш прыход. Але дарэмны высілак крывіцка-вуніяцкіх дзейнікаў! У Чыкага ўжо пераехаў і служыць а. А. Мірановіч. Там і парафіяльнае жыцьцё ўвайшло ў нармальную калею.
Крывіцкае ўгрупаваньне мае шыльд БАПЦ і гэтым афішуецца, але яно забываецца, што гэты шыльд мае Чыкага, зь якім мы спалучыліся. Праўда, гэты шыльд, ідучы дарогай крывічоў, можа прыняць Саўт Рывэр, Клівелянд, Таронта й г. д.
Пішу Вам гэты ліст з тым, каб паінфармаваць, як стаіць справа з царкоўным аб'еднаньнем, ды запытаць, можа ў Вас ёсьць штось пацяшаючае ў гэтай справе. Пад аб'еднаньнем я разумею не падпарадкаваньне й не прылучэньне, а паяднаньне, што, на вялікі жаль, адкідае крывіцкае ўгрупаваньне, ды гэтым самым лье вадзічку на вунійны млынок. Па гэтаму пытаньню прыдзецца даць інфармацыю для беларускай грамадзкасьці ў „Царкоўным Сьветачы" ці аддзельна.
Жадаючы ўсяго найлепшага й на гэтым канчаю. Прывітаньне для Вашай жонкі.
З любоўю ў Хрысьце [а. прот. М. Лапіцкі]
№ 5
Саўт Рывэр, 29 сьнежня 1963 г.
Паважаны сп. Харытановіч!
Хацеў выслаць сьвяточную картку, але гэтага было-б мала, а таму сеў за машынку й пішу гэты ліст.
Па-першае, прашу прабачыць, што так доўга не адказываў на Ваш ліст. Напраўды, ня маю часу.
Па-другое, дзякую за сьвяточнае прывітаньне й фатаграфіі з хрысь-цін, ды ад шчырага сэрца вітаю Вас з надыходзячымі Калядамі.
Абіды да Вас ня чую ніякай. Наадварот, маю любоў, што сьцвердзіў сваім прыездам у Клівелянд, каб хрысьціць вашу дачушку. Мог-бы абіжацца на Вас толькі за тое, што Вы занядбалі грамадзка-царкоўную працу. Але прычыны выясьненыя ў Вашым лісьце, а таму няма падстаў і за гэта гневацца, нягледзячы на тое, што выкарысталі гэта крывічы і ў свой кагал уцягнулі сп. Шымчыка й сп. Сацэвіча. Ствараючы супольны Школьны Камітэт, сп. Шымчык і сп. Сацэвіч мусілі-б паставіць пы-таньне так, каб гэтыя супольныя камітэты й супольныя беларускія школкі былі ўсюды арганізаваны. Тады-б гэту ідэю й асягненьні ў гэтым належалася-б прывітаць і падтрымліваць. Але ў сп. Сацэвіча й сп. Шымчыка не хваціла маральнай сілы, каб гэта пытаньне паставіць так, як вымагае справа. Яны ў Клівеляндзе стараюцца вясьці „самастойную" палітыку й гэтым ліюць, сьведама ці нясьведама, вадзічку на крывіцка-вуніяцкі млынок ды шкодзяць нам. Калі-б яны ўзгаднялі-б сваю дзейнасьць з Кангрэсавым Камітэтам, дык ня было-б выламліваньня з агульнай лініі й мы скарэй-бы асягнулі паяднаньне ўва ўсіх галінах. Як-жа стаіць сягоньня школьнае пытаньне згодна сп. Шымчыка й сп. Сацэвіча? А яно стаіць так. Там, дзе (маю на ўвазе Клівелянд) нашы дзеці будуць хадзіць у крывіцкую царкву (ці т. з. Народны Дом) і рэлігію будзе выкладаць іх сьвятар, крывіцкі бок ахвотна яднаецца. Але там, дзе ролі мяняюцца (маю на ўвазе Саўт Рывэр), крывічы ад гэтага адмаўляюцца. А таму гэткая пастаноўка ёсьць ні што іншае як падпарадкаваньне. Я спадзяюся, што сп. Шымчык і сп. Сацэвіч з часам зразумеюць сваю памылку. А сп. Харытановіч зробіць усё, што магчыма, каб гэту памылку паправіць.
Што тычыцца царкоўнага паяднаньня, дык яму паложаны канец тымі самымі „крывічамі", якія хочуць, каб мы прылучыліся да іх т. зв. БАПЦ на чале зь Сяргеем Ахоценкам. Аб гэтым яны пішуць у сваім лісьце да нашага Кангрэсавага Камітэту. Копію я пераслаў а. Я. Кузьміцкаму. А што прадстаўляе БАПЦ з Ахоценкам і Тамашчыкам, аб гэтым піша а. Мадэст у сваёй адозве. Копію таксама мае а. Я. Кузьміцкі.
Тамашчык, як ведама, злажыў заяву, каб яму памог аформіцца наш экзарх. Нарэшце ён зразумеў, што каб быць праваслаўным епіскапам, а таксама й сьвяшчэньнікам, трэба мець кананічнае рукапалажэньне ды лучнасьць з Усяленскай Царквой. З гэтага я бачу, што царкоўна ён узрос, але на перашкодзе яму стаяць крывіцка-вуніяцкія завадзілы, якія за ўсякую ману будуць імкнуцца, каб у нас, праваслаўных, не дайшло да паяднанья. Часткова яны ўжо гэта асягнулі праз ліст да Кангрэсавага Камітэту, а таксама праз вызначэньне кандыдатам на епіскапа Крыта.
Аформіцца Тамашчык кананічна ці не? Скарэй усяго не. Вінаваты ў гэтым не а. Лапіцкі, а сам Тамашчык, які й далей прыслухоўваецца да крывіцка-вуніяцкага „чала".
У Царкве няма нічога тайнага, дзеля таго, што так вучаць Апостальскія Правілы. Атаму й Тамашчыку трэба не тайна й не скрыта падаваць заяву, а адкрыта - як перад сваімі, так і нашымі вернікамі. Кіравацца не гордасьцю, а любоўю. Далей, ён мусіў-бы ачысьціцца ад усяго таго, што нас дзеліць. А дзеліць нас не слова „аўтакефалія", якое ёсьць у назове яго Царквы й якім спекулююць крывіцка-вуніяцкія дзяльцы ды прахадзімцы, якімі кішыць гэта царква, а некананічнасьць.
Возьмем, да прыкладу, хоць-бы а. Мадэста, якога па ўсім правілам іскуства берлінскага лістка „За вяртаньне на Бацькаўшчыну" лягнуў „Уздым". А чаму да гэтага часу маўчалі Крыт і Кабяк, ды ўсе тыя, што каля БАПЦ групуюцца? Пакуль ён не выступіў супроць С. Ахоценкі, дык ён быў адным із стаўпоў іх царквы згодна „Голасу Царквы" і „Бацькаўшчыны" ды быў кандыдатам на епіскапа, так як сягоньня Крыт, што зьяўляецца вялікай іроніяй.
Я нічога ня маю супраць Крыта як чалавека, як беларуса, але як кандыдат на епіскапа ён зусім не адказвае. Яшчэ раз паўтаруся, якая вялікая іронія й зьдзек над БАПЦ?! Мацукевіч з Канады адмовіўся, бо ён, відаць пад кіраўніцтвам міт. Іларыёна Агіенкі ў Квэбэку, запазнаўся, хто можа быць епіскапам згодна Сьвятой Праваслаўнай Царквы. Крыт-жа, як чуваць, пхаецца сам. Зразумела, з такімі епіскапамі нам не па дарозе.
Гэткім чынам крывіцка-вуніяцкае чало яшчэ на 15 год ўмела адпіхае царкоўнае паяднаньне. Ім на гэтым залежыць. Тамашчык не павінен-бы гэтага рабіць, бо ён злажыў заяву з просьбай аб кананічнае афармленьне. Згодна з ходам справы ён ня толькі рукапалагаць, але й служыць ня мае права. Да выясьненьня справы. Ён гэтага не трымаецца, а таму й справа яго, магчыма, прыме зусім іншы абарот, чымсь ён спадзяваўся.
Пры паяднаньні Тамашчыка яшчэ мы можам цярпець, але ніколі Ахоценкі, Крыта ды ім падобных. Напрасныя думкі й спадзяваньні крывічоў, якія сьпяшаюцца высьвячаць неадпаведных епіскапаў і без духоўнай, ня толькі вышэйшай, але й сярэдняй адукацыі. Ад кандыдата на епіскапа вымагаецца, каб ён закончыў ня толькі духоўную сэмінарыю, але й Духоўную акадэмію. Як аднаго, гэтак і другога ня мае Крыт. Калі высьвячалі Тамашчыка, дык ён меў вышэйшую сьвецкую адукацыю, і то ўкраінскія епіскапы пастараліся даць яму дыплём іх Духоўнай акадэміі. Як тут з Крытом залатаюць гэту дзірку, ня ведаю. Такім чы-нам, аб паяднаньні ня можа быць і рэчы.
Зьезд царкоўны адбудзецца тады, калі трохі ўпарадкуем царкоўнае жыцьцё й знойдзем епіскапа. Я яшчэ не трачу надзеі й спадзяюся, што ў 1964 годзе да нас прыдзе арх. Апанас. Але перад гэтым неабходна арганізаваць прыходы ў Клівеляндзе, Пассэйк і спрабаваць адваяваць Ракфорд. Чыкага ўжо мае добрага настаяцеля й там ўжо Тамашчык носа не ўткне. Усё можна зрабіць, але няма сьвятароў. А таму трэба рукапалагаць а. Я. Кузьміцкага. Як гэта станецца, тады Вам будзе лягчэй змагацца з крывіцка-вуніяцкай акцыяй. Хочаце вярнуцца да кананічнасьці - калі ласка: бярыце кананічнага сьвяшчэньніка й молімся разам. А царкву можам назваць як хочам. Нічога няма супроць, каб у назове было слова „аўтакефальная". Хаця падставаў на гэта няма дзеля таго, што царква арганізавана для тых беларусаў, якія жывуць і будуць жыць у Клівеляндзе. Аўтакефалія можа быць толькі на Беларусі. Але што зробіш?! Людзі не разумеюць і на гэтым спекулююць крывіцка-вунійныя чыньнікі.
Я асабіста на ніякія кампрамісы з крывічамі не пайду. Я адкідаю некананічнасьць, непрадрашэнства, прахадзімства й стаю на платформе 25 Сакавіка й Другога Ўсебеларускага Кангрэсу. Гатоўлю матар'ял для „Царкоўнага Сьветача", а таму сьпяшаюся й раблю шмат памылак, друкуючы гэты ліст. Магчыма зьмяшчу адно фота з Вашых хрысьцін. Праўда, пакуль што цяжкавата з грашыма.
На гэтым канчаю, жадаючы Вам, Вашай жонцы й Зіне ўсяго найлепшага.
Прот. М. Лапіцкі
№ 6
[Саўт Рывэр], 23 студзеня 1964 г.
Паважанысп. Шымчык!
Дзякую за ліст і ахвяру на Дапамогавы Камітэт. У Клівелянд я выслаў некалька лістоў, але ахвяру атрымаў толькі ад Вас, за што яшчэ раз дзякую. Спадзяюся, што з часам прышлюць і іншыя. Праўда, надзея можа й не апраўдацца.
На Вас я не гневаюся за мой подпіс на рэзалюцыі й за тое, што мяне лягнулі ў „Уздыме". Вы хацелі мець рэзалюцыю й я Вам прыслаў, сьцьвердзіўшы яе сваім подпісам, з тым, каб яна мела значэньне. Сп. Сенька пасьля зьезду даў мне рэзалюцыю бяз подпісу прэзідыума зьезду. Над рэзалюцыяй не было ніякай подпісі, а таму я падпісаў „за згоднасьць - прот. М. Лапіцкі". Дзякуючы гэтаму й атрымалася маленькая неувязка. Бо рэзалюцыю Вы маглі выдаць за маёй подпісяй, альбо за подпісяй сп. Касяка й сп. Сенькі. Разам спалучаць подпісяй Вы ня мелі права. Кангрэсавы Камітэт мне нічога не пісаў, але выглядала, што я ўмяшаўся ў іх кампетэнцыю. Але часам памылкі бываюць у таго, хто робіць. Я таму за гэта не абіжаюся. Не абіжаюся, што лягнулі ў „Уздыме". Крывічам я - костка ў горле. Калі-б не было рэзалюцыі, дык другое нешта-б плявузгалі. Уступаць у дыскусыю з „Уздымам" я ня маю намеру. Мае высьці „Царкоўны Сьветач". Сп. Ф. Высоцкі, старшыня Царкоўнага Камітэту, напісаў два артыкулы. Адзін аб царкоўным паяднаньні, а другі - адказ „Уздыму". Я супроць іх друку, але ён падпісывае сваімі ініцыаламі й настойвае іх друкаваць так, як напісаны. Бяз зьменаў, што мне не падабаецца, але мушу ўступіць, бо кожны мае на гэта права. Вам, калі хочаце мець хоць маленькі кантроль лістоў ды вясьці працу, каб разваліць крывіцкую бочку, пісаць адказ пакуль што ня варта. Па-другое, „Уздым" і не заслугоўвае на гэта сваім зьместам. Што тычыцца мяне, хай пішаць што хочаць, я ім адказываць ня буду. З Асіпчыкамі дыскутаваць для мяне занізка й непатрэбна. „Уздым" сваім зьместам нічым не розьніцца ад Асіпчыкавай ілжывай і пашквільнай макулатуры ды друкуе яго артыкул. А таму яго трэба абходзіць, як брудную лужу, дзе могуць купацца толькі сьвіньні.
Мне не падабаецца, што сп. Сацэвіч, будучы сябрам Кангрэсавага Камітэту, без узгадненьня ўвайшоў у т. з. Бацькаўскі Камітэт у Клівеляндзе (які па свайму зьместу крывіцкі) і спрычыніўся, што нашы дзеці пайшлі пад крывіцка-вуніяцкае крыло. Такая праблема, як школа і ўзгадаваньне, мусіць палагоджывацца сябрам Кангрэсавага Камітэту з пункту
гледзішча агульна-беларускага, а не з пункту гледзішча клівеляндзкага хутара. Я вітаў-бы такі пачын, калі-б нашыдзеці пайшлі ў крывіцкую школу, а крывіцкія (як, напрыклад, у Саўт Рывэр) пайшлі ў нашы. Але, на вялікі жаль, яны на гэта не ідуць. Нашых ахвотна прымаюць, тым больш, што мы самі іх туды ўпіхаем, а сваіх да нас не пускаюць. Вось трэба й спрычыняцца, што крывічы ня хочаць паяднаньня. Нічога не паможа, нават шыльд сп-ва Каханоўскіх, да якіх я асабіста маю пашану й рэспэкт.
Дзень 25 Сакавіка будзем сьвяткаваць разам. На пачатку выглядала, што не дагаворымся. Ст. Станкевіч пачаў муціць і не хацеў прызнаць прашлагодняй платформы супольнага сьвяткаваньня. Яму яна ня выгадна, бо ён працуе ў непрэдрашэнскім расейскім камітэце. Такія людзі ня маюць права браць удзелу ў нашым супольным сьвяткаваньні. Яны могуць толькі прысутнічаць. Ст. Станкевіч хацеў выступіць з прамовай, на што мы не пагадзіліся. У нядзелю 19 студзеня 1964 г. было другое спатканьне, на якім Ст. Станкевіч не прысутнічаў і крывічы пасьля гарачай дыскусыі пагадзіліся прыняць прашлагоднюю платформу. Ня ведаю, як у далейшым захаваецца старшыня БАЗы Ст. Станкевіч.
У царкоўнай галіне на паяднаньне я не спадзяваюся, тым больш, што ў хуткім часе будзе Крыт высьвечаны ў епіскапы. Гэта не што іншае, як іронія й зьдзек над БАПЦарквой. Да Крыта, як да чалавека й беларуса, я нічога не маю, але як кандыдат на епіскапа ён не адпаведны, і нам зь імі не па дарозе. Згодна традыцыі епіскап мусіць мець вышэйшую духоўную адукацыю, а Крыт і сярэдняй ня мае. Тамашчык кончыў аграномію і ўкраінскія епіскапы забясьпечылі яго дыплёмам іх Духоўнай акадэміі ў Мюнхэне. Як залатаюць у Крыта гэту дзірку - ня ведаю.
Я вяду сваю працу й калі прыбудзе яшчэ пару прыходаў, дык пастараюся ў Экзархаце Канстантынопальскай Патрыярхіі аформіць нашу Царкву пад назовам Беларуская Праваслаўная Аўтакефальная Царква на Чужыне. Адносна арх. Апанаса канкрэтнага пакуль што не магу напісаць нічога. Справа вырашыцца, мне здаецца, хутка й тады я падам да агульнага ведама.
У Вініпэгу я напісаў Навіцкаму й напішу Гуцько з Вурдз, калі атрымаю адказ ад Навіцкага. Каб не паўтарацца, залучаю Вам копію ліста да Навіцкага, якую прашу вярнуць мне назад.
З любоўю ў Хрысьце [а. прот. М. Лапіцкі]
№ 7
[Копія]
[Саўт Рывэр], 5 сакавіка 1968 г.
Паважаны сп. Харытановіч!
Ваіпа ацэнка заўсёды была правідловай адносна крывіцкага ўгрупаваньня ў Клівеляндзе ў цэласыді й кожнага зь іх, у аддзельнасьці. А таму й сягоньня пішу Вам, каб даведацца пра падзеі ў Клівеляндзе й адносіны Клівелянда да Тамашчыка й Абрамчыка. Як інфармуюць мяне з Брукліну тыя, якія ваююць з Тамашчыкам, Крыт нібы назначаны на Амэрыку, а якія яго суадносіны з Тамаіычыкам дакладна нічога не кажаць, апрача сп. В. Юрцэвіча, які гавора, што нібы Крыт мае дабіць Тамашчыка. Будуць яны дабіваць адзін другога ці не? Ня ведаю, але цяпер Тамашчык, відаць па загаду вуніятаў, кампрамітуе імя праваслаўнага беларускага епіскапа, якім ніколі ня быў і не ёсьць, як сваім судом з парафіянамі, так і высьвятай Кендыша. Тут я маю на ўвазе не самаго сп. В. Кендыша, [але] тую валтузьню, а нават бойку, каб адчыніць царкву, у якой адбылася высьвята.
Што добрага ў Вас? Як здароўе й як гадуюцца дачушкі, якіх я хрысьціў? У восені прошлага году быў у Клівеляндзе, хацеў заглянуць да Вас, але не выйшла. 3 кампаніяй не хацеў парушаць Ваш спакой, а аднаму не было транспарту, ды й часу.
У Саўт Рывэры ўсё ідзе па старому. Маем перад сабой шмат работы. Купілі зямлю й будзем будаваць новую царкву, залю й дом для настаяцеля. Цяжка з грашыма, але спадзяёмся на Бога й людзей добрай волі.
З любоўю ў Хрысьце [а. прот. М. Лапіцкі]
Ліст да а. Лапіцкага
[Арыгінал]
[Кліўленд], 14 верасьня 1962 г.
Very Rev. N. Lapitzki
190 Turnpike Road
South River, NJ.
Яго Міласьці прот. Лапіцкаму
Я папярэдне высылаў Вам копію ліста, заадрасаванага прэзыдэнту БЦР праф. Астроўскаму, у справе маёй лучнасьці з еп. Васілём. Я ласкава прашу Вас, прагледзьце ўсё гэта дакладна ды пастарайцеся падаць свае погляды ў гэтай справе для прэзыдэнта і, як магчыма, [прыслаць] мне копію, або зрабіце так, як Вы будзеце ўважаць.
Паводле атрыманых лістоў ад Васіля ды ў папярэдніх гутарках з тутэйшым сьвятаром выглядае, што еп. Васіль намераны зусім парваць з Абрамчыкавай вуніяцкай фікцыяй. Я вельмі прашу Вас, а. Лапіцкі, не адкіньце гэтай справы, а пастарайцеся ціха давесьці да самых перагавораў, калі ён згаджаецца ўпоўнасьці й на перавысьвячэньне, і на прыняцьцё палітычных пунктаў галоўных. Дык я думаю, што нам няма чаго шукаць у полі ветру, усё-ж мусім прызнаць, што еп. Васіль ёсьць беларус, нацыяналіст і праваслаўны, ды на працягу ўсяго гэтага часу трымаў сябе вельмі дысцыплініравана. На маю думку, ды не адзін, як я, думаюць, а ад даўжэйшага часу выказваюцца людзі і ў Чыкага, Канадзе, беларусы з Аўстраліі, Англіі й Нямеччыны, што лепей-жа палажыцца ў рэлігійных справах і ў нацыянальных на еп. Васіля, чым на епіскапаў Філафёя, Апанаса ці Мацьвея, бо гэтыя людзі ніколі не стануць у абароне ўсіх праў беларускага народу.
Калі-б нам удалося ўсё аформіць зь еп. Васілём, паставіць яго на правільны шлях як у рэлігіі, так і ў палітычным кірунку, а ўсё выглядае, што мы зможам гэта зрабіць, у такім разе мы ўпоўнасьці разьбілі-б Абрамчыкаў вуніяцкі млын, які быў прызначаны перамельваць праваслаўных беларусаў іхнімі-ж рукамі. Пры еп. Васілю трымаецца большасьць і палітычных арганізацыяў, і моладзі. Таму ў гэтым трэба, каб быў чынны й прэзыдэнт Астроўскі ды інжынер Касяк. Безумоўна, што пры гэтым трэба захаваць сакрэтнасьць, бо, як зазначае епіскап, „чай патом пеняцца". Гэта ўпоўнасьцю датычыцца Абрамчыкавых вуніятаў.
Было-б пажаданым, каб вы зараз навязалі лучнасьць з еп. Васілём. Вам там усё гэта на месцы. Я спадзяўся, што Вы хутка мяне паінфармуеце ў гэтай справе.
Жадаю Вам усяго найлепшага.
З пашанай да Вас Я. Шымчык
