В. ТУМАШ — М. НАЎМОВІЧУ

21 чэрвеня 1954 г.

Дарагі сябра Наўмовіч!

Нейкі тыдзень таму выслаў Вам першы нумар літаратурна-мастацкага часапісу «КОНАДНІ». У ім памешчаная й Вашая Мадонна. У чарговы нумар ізноў пойдзе нешта з таго, што Вы даслалі. Найскарэй пару скульптурных галовак, калі часам не прышлеце нечага іншага. З гэтым нумарам адна няўдача — «самародная», на нізкой мастацкай роўні вокладка.

Рэдакцыйная калегія аж да апошняй хвіліны спорыла за назоў, а калі ўстанавіла назоў, дык прыйшлося ўжо насьпех мантаваць вокладку. Мірановіч і Касяк, на жаль, графікай наагул не цікавяцца, і таму зьвяртаемся з просьбаю да Вас: ці не маглі б нашкіцаваць для наступнага нумару свой праект вокладкі? Найлепш было б, каб было мо два праекты: адзін — мастацкая перарысоўка сучаснага задуму, другі — самастойны. Часапіс мае ісьці ў друк недзе ў верасьні месяцы.

Другая справа: я зацеміў, што ў мінулым годзе ў «МОЛАДЗІ» быў даволі добры артыкул пра архітэктуру Беларусі. Дагадваюся, што ён Вашага пяра. Як напэўна ўжо зьвярнулі ўвагу, «ЗАПІСЫ» гісторыі культуры й мастацтва шмат пасьвячаюць месца. Але артыкулы Сядуры пераважна абаснованыя на расейскіх жаролах і ў іх амаль нічога няма пра гэтак багатую на нашых землях заходнюю архітэктуру — готык, рэнэсанс, барока, ракако, нэаклясыцызм. Тымчасам гэтыя ўсе стылі мелі вельмі багатыя і якасна й колькасна пабудовы й на землях Беларусі. Шмат матар’ялу, першыя ўводныя ніткі, бібліяграфію можна знайсьці ў цікавым, хоць і кампіляцыйным, артыкуле праф. Богуша-Шышкі ў польскай кнізе, выдадзенай у Лёндане ў 1953 г. («Дзее Велькего Ксенства Літэвскего» — Альма Матэр Вільнэнсіс).

Напэўна, гэтую кніжку лёгка будзе знайсьці ў той ці іншай бібліятэцы Парыжа. На аснове пададзенай там літаратуры ды гэтай працы можна было б апрацаваць добры артыкул пра заходнія архітэктурныя стылі на землях Беларусі. Калі б за гэта ўзяліся б — «ЗАПІСЫ» ахвотна прыдзялілі б такой працы месца.

Другая (ці ўжо трэцяя!) справа: паволі выдавецтва Інстытуту разрастаецца. Нам тымчасам не хапае адной малой рэчы: рэпрэзэнтацыйнай, «маестатычнай» пячаці, якую можна было б рэпрадукаваць і на вокладках кажнай выдадзенай кнігі, і ўжываць на некаторых важнейжых паперах ды наагул на фармулярах. На жаль, ідэі, якою гэтая пячатка мусіла б быць, у нас яшчэ гатовай няма. На ёй, аднак, мусіць быць па-беларуску назова арганізацыі — Беларускі Інстытут Навукі й Мастацтва. Што больш — цяжка нам сказаць. Ці не маглі б у гэтай справе даць нам сваю мастацкую раду, а яшчэ лепш — і шкіцы гатовых праектаў?

З найшчырэйшымі прывітаньнямі —

Ваш Вітаўт Тумаш.