|
Памятная кніга
1950-1975
РЭДАКЦЫЙНАЯ КАЛЕГІЯ:
Міхась Бахар, Міхась Сенька, Міхась Палюховіч, Барыс Плескачэўскі, Віталі Цярпіцкі.
ЛІТАРАТУРНЫ РЭДАКТАР:
Антон Даніловіч.
BYELORUSSIAN PEOPLE AND THEIR CHURCH
The events of World War II; and its consequences, namely communist occupation of Eastern Europe, created a new wave of Byelorussian political immigrants. Many of them have settled in the relatively small town of South River; thereby, considerably increasing the existing Byelorussian community of South River. They reestablished the Byelorussian Orthodox parish of Ste. Euphrosynia. (Ste. Euphrosynia is a Byelorussian Saint by birth and origin.) This church previously existed in Regensburg, Michelsdorf, and Baknang Germany. As it did then, it became again the community place of wirship, and a national ethnic and cultural center. In short, it became the unifying spirit of the native land, the spiritual refuge in the New World.
To organize our own Byelorussian parish, an enterprising group selected the church council, with Very Rev. Mikalaj Lapitzki as pastor, which after receiving a charter in 1951, began the realization of the plan. With the help of Good Lord, the initiative of individuals, and the work and dedication of all people of good will, the plan was brought to the desired fruition. After celebrating our first liturgy in a rented store, our parish funds started to grow from the first dollar to hundreds and then to thousands.
In 1953, the parish acquired a synagogue and converted it into the church. Years passed and the parish grew larger and larger until it outgrew the church building. Thanks to the tireless dedication, and the foresight of the Byelorussian community leaders, the benevolent city rdministration sold a 3.5 acre of land to the parish at a nominal price. The Byelorussian community of South River is most appreciative.
On the acquired land the parish of Ste. Euphrosynia has built the new church, parish hall and cultural center. In the future the parish intends to build the priest's home rectory, if the town Administration will sell us the needed land.
Byelorussian people take their origin from the following ethnographic tribes: Radzimitchy, Kryvitchy, Dryhvitchy, ViatsHchy and Drevlany.
In the process of their historical and cultural development, these tribes created several small states, which were ruled by Dukes and were known as duchies, end of X century and XI century. The larger of which were the Duchy of Polatsk, the Duchy of Smalensk. the Duchy of Turav-Pinsk, and many others. These Duchies were on the territory which is presently known as Byelorussia. In the XIII cen., as the consequnce of many wars, all of these small duchies united into one mighty state, and was called The Grand Duchy of Lithuania (Byelorussia) which remained powerful for 350 years, XIII-XVI cen. The language of The Grand Duchy of Lithuania was Byelorussian, much as it is spoken today. It was governed by the Byelorussian laws, collected in a volume known as the "Lithuanian Statute".
The Grand Duchy of Lithuania lost its independence after the Union with Poland, Lublin 1569.
This union was forced upon Byelorussia by military force and political cunning. Byelorussia remained under Polish rule for almost two centuries.
By the end of XVIII century Polish domination was over. In the year of 1793 Byelorussia was occupied by Russia.
The continuous attempts to Polonize, and then to Russify the population remained unsuccessful. Despite enormous odds, many attempts were made for liberation. Taking adventage of World War I situation, Byelorussia declared its independence on March 25th, 1918. Unfortunately, Russia, now communist, but still pursuing her unchang'ng imperialist policy, again occupied Byelorussia. As a substitute for her independence, Byelorussia was made another satelite state with a puppet regime, so called Byelorussian Soviet Socialist Republic, (BSSR). This regime is completely and strictly under Moscow control; although it has its own "independent" representative at the United Nations in New York.
At present time ethnographic Byelorussia has population of 18 million, and is situated in the middle of Europe. The neighboring countries are: from the North, Lithuania and Latvia, from the East, Russia, from the South. Ukraine, from the West, Poland. The most known cities are: capital Minsk, then Vilnia, Grodno, Brest, Byelostok, Vitebsk, Smolensk. Gomel. Mohilev, Pinsk, Dvinsk.
In the year 988 Byelorussian people accepted the Greek Orthodox religion from Greece. From then on Church started to exercise a great influence in political, national and social life of the country. The Greek Orthodox religion became the national religion of Byelorussia. Until 1686 Byelorussian Greek-Orthodox Church was under indirect supervision of Patriarchy of Constantinople: but, Moscow continued to impose its influence upon Byelorussian Church.
The church's administrative independence had a strong influence upon the national and political life of the country, that especially had been true in the earliest time of the Greek-Orhodox religion in Byelorussia. For that reason, Byelorussian political authorities desired to have the Greek Orthodox Church as its national Church.
In 1317, Duke Hedymin organized the first independent Byelorussian church metropolis with metropolitan Pheophil as the head of Church. In 1355, according to the desire of the Grand Duke Alh^d. th« Patriarch of Constantinople appointed a special metropolitan, Roman, for the whole Lithuania (Byelorussia).
In 1415, during the time of Duke Vitaut, there had been called, in Navahradak, a meeting of the Greek-Orthodox bishops of the whole Byelorussia: from Polatsk, Smolensk, Turav, Chernihav, and others. This meeting did not obey the will of metropolitan Photia, who was subordinated to Moscow, and chose Hryhoria Zamplaka for the metropolitan of Byelorussia. After Russian occupation of Byelorussia at the end of 18th cen.,
the Byelorussian Greek-Orthodox Church completely lost its independence, and became a pait of Central Russian Greek-Orthodox Cnurch Administration. Then the Russian clergy and government authorities, imported to Byelorussia, started Russitication of Byelorussian nation tnrough the Church. They were spreading the idea that all Greek-Orthodox peoples are Russians, and Roman Catholics are Poles, exactly the same thing was also practiced by the Polish authorities. Both of them used religion for the destruction of the Byelorussian nation. Inspite of this, the majority of Byelorussians remained Byelorussians, and in suitable conditions allways aspired to restore their state, as well as the Church to indtpendence. Following is the proof of it:
After the decleration of independence of Byeloiussia on March 25th, 1918, in the year of 1922 metropolitan Melchisedek of Minsk organized an independent Byelorussian Greek Orthodox Metropolis. On July 23rd, 1922 a convention of Byelorussian clergy and laymen was called together. This convention announced the organization of the Byelorussian Autocephalic Church Metropolis. This event is broadly presented in the Metropolitan's message dated 9th and 10th of August 1927. With the strenghthening of Soviet regime, this movement was repressed. Soon metropolitan Melchisedek was called to Moscow (1925) and there arrested. Bishop John of Mozyr died in a concentration camp in 1927. Bishop Filaret of Bobruisk died in prison in 1939, also died in prison Nicholas, bishop of Slutsk (1931). Many other followers were sent to Siberia's slave camps or were shot.
During German occupation of Byelorussia in 1941, the new conditions for the organization of religious life arose. A part of the hierarchy, having survived in Byelorussia, began to organize the Church Administration and to restore religious life.
German occupation authorities allowed to restore the religious life in the form of the Orthodox Byelorussian Autocephalic Church, independent of other Churches. It was allowed to preach in Byelorussian. The Russianized part of the clergy resisted the Byelorussianization of the religious life; howewer, the process of Byelorussianization was flowing slowly and quietly.
In March, 1942 a meeting of the Greek-Orthodox bishops, with Metropolitan Panteleimon as chairman, took place in Minsk. At the second meeting, it was proclaimed that Sovereign and independent Byelorussian Greek-Orthodox Church exists. The Byelorussian Holy Synod, the Highest administrative Church organ, was organized. Thus, the Greek-Orthodox Church in Byelorussia became independent, making efforts to become fully autocephalic. The following dioceses were organized in Beylorussia: Minsk, Navahradak, Brest, Smolensk, Vitebsk, Mohilev, Grodno, Gomel, and Pinsk. A number of Byelorussian candidates were ordained to bishops.
In September 1942, the All-Byelorussian Greek-Orthodox Convention cook place in Minsk at which Byelorussian hierarchs, clergy and the representatives of citizenry of whole Byelorussia participated.
The most important of the decrees of that convention being the reaffirmation of the Byelorussian Greek-Orthodox Church as fully independent and autocephalic.
In 1944, Soviet Russia occupied Byelorussia again. The Greek-Orthodox hierarchy, and part of clergy of Byelorussia, together with a good number of citizenry, had to leave the native country in order to avoid the Soviet terror. Soviet tyrants murdered all national Byelorussian clergymen, and the most active members of the Church whom they seized in Byelorussia. For the temporary political propaganda purposes, the SoMet p-owrnment retained a few parishes in West Byelorussia, and those churches used for the godless Soviet propaganda were Russianized and foiced to obey orders issued by the Moscow patriarchy.
Our people in Byelorussia, and in exile, are striving for the liberation from the ^oreign occupation, and establishment of the independent national Byelorussian state, and Byelorussian Greek-Orthodox, Autocephalic Church, according to religious canons. Byelorussians in exile are keeping national, ethnic organizations, alive and are organizing Greek-Orthodox religious life independently of Russian Greek-Orthodox Churches, under the jurisdiction of the Patriarchy of Constantinople, which is the mother of our Byelorussian Greek-Orthodox Church. One of such Byelorussian Orthodox Churches is our Church of Ste. Euphrosynia in South River, N. J. organized in 1950.
May The Allmighty God bless all of those who toiled at all times for the good of our Church; and, may He also grant them peace and health, and for those who have departed from this life — eternal rest.
З пэрспэктывы часу
Падчас Другой сусьветнай вайны ікідзеі разгарнуліся так, што ў канцы Беларусь зноў была акупавана Савецкай Расеяй. Каб захаваць сваё жыцьцьё і ўнікнуць тэрору, многія беларусы пакінулі родную зямлю і пайшлі на эміграцыю з тым, каб вызвольную барацьбу працягваць далей.
Пасяліўшыся ў Вольным Сьвеце, беларуская эміграцыя пачала арганізоўваць ня толькі свае культурна-грамадзкія арганізацыі, арганізоўваць ня толькі свае культурна -грамадзкія арганізацыі.
Згодна слоў Сьв. Пісьма, усё на зямлі адбываецца паводле Волі Госпада Бога, хаця і ня ўсё бывае зразумелым для чалавека.
У Старым Запавеце Госпад Бог праз прарока Майсея сказаў: "Я для таго захаваў цябе, каб паказаць сілу Маю г каб Маё імя праслаўлялася па ўсёй зямлі" (Ісход 9.16). Гэтыя словы даюць падставу думаць, што і наш "ісход" з Бацькаўшчыны быў кіраваны Богам, каб праслаўлялаея імя Яго ў Вольным Сьвеце, у нашых беларускіх праваслаўных цэрквах, у той час, калі на Беларусі нашы сьвятыні зачыняюцца і нішчацца бязбожнай камуністычнай уладай Савецкай Расеі.
Па волі Божай, так сталася, што 25 гадоў таму назад, у невялікім параўнальна горадзе Саўт Рывэр, штату Нью Джэрсі, апынулася досыць ладная колькасьць новых беларускіх эмігрантаў. Тут яны спаткалі беларусаў старой эміграцыі з Віленшчыны, Горадзеншчыны, Меншчыны, Віцебшчыны, Смаленшчыны і Палесься. На вялікі жаль, новая эміграцыя не знайшла зразуменьня ў старой эміграцыі. Дзеці аднэй маткі нашай бацькаўшчыны Беларусі не змаглі зразумець адзін аднаго, ня гледзячы на супольную мову і супольную веру. Родны дзядзька ці цётка, а нават родны брат, ці сястра, па першае — не маглі зразумець ідэю 25 Сакавіка 1918 г., а па другое — прычыны, чаму новыя эмігранты пакінулі Беларусь і прыбылі ў Амэрыку. З прычыны гэтага новай эміграцыі прышлося арганізоўваць у Саўт Рывэры Беларускую Праваслаўную Царкву імя сьв. Еўфрасіньні Полацкай і грамадзка-нацыянальныя арганізацыі, у той час, калі эміграцыя іншых нацыянальнасьцяў знайшла тут зарганізаваныя як свае цорквы, так і нацыянальна -грамадзкія арганізацыі.
У красавіку 1950 г. я прыбыў у Амэрыку. Знаючы, што прыдзецца арганізаваць Беларускую Праваслаўную Царкву, пры дапамозе людзей, я прывёз з Рэгэнсбурскай царквы імя Еўфрасіньні Полацкай з Нямеччыны, іконы і некаторыя богаслужбовыя кнігі, адно аблачэньне, а ўсё неабходнае для Божае Службы меў сваё. Калі з маім прыездам паўстала справа арганізацыі Беларускай Праваслаўнай Царквы перад нацыянальна -сьведамым беларускім актывам, дык, як піша былы старшыня Царкоўнага Камітэту сп. Ул. Брылеўскі: "Гэтая справа была вельмі цяжкай, шват, як у той час здавалася — не пад сілу. Фактычна прышлося пачынаць з нічога: ня было ні цэнта грошай, ні памешканьня, дзе можна было-б адпраўляць Богаслужбы. Лік, парахвіянаў у той чac быў вельмі малы. У дадатку ўсе пагалоўна парахвіяне былі людзьмі матэрыяльна вельмі беднымі".
Аднак, ініцыятыўная група, якую ўзначальваў сп. Б. Плескачэўскі, склікала сход актыву, які пастанавіў зарганізаваць у Саўт Рыверы Беларускую Праваслаўную Царкву імя Еўфрасіньні Полацкай пад духовай апекай і юрысдыкцыяй Сусьветнага Канстантынопальскага Патрыярха, бо ўважаў, што гэта — адзіны правільны іплях пры нашых абставінах. Тым больш, што згодна царкоўнай традыцыі Ўсяленскай Праваслаўнай Царквы, кожная нацыянальная група, якая ў выніку тых ці іншых падзеяў апыніцца па-за межамі свае бацькаўшчыны, на тэрыторыі, дзе няма мясцовай аўтакефальнай Праваслаўнай Царквы, павінна падлягаць Канстантынопальскай Патрыярхіі. На вялікі жаль, гэтую сьвятую традыцыю тут, у Амэрыцы, парушылі, і мы бачым яе вынікі. У кожнай нацыянальнай групе ёсьць некалькі юрысдыкцыяў, якія змагаюцца паміж сабой і прыносяць вялікую шкоду для Царквы і свайго народу. Гэтае няшчасьце не абмінула L нас, беларусаў. А як-бы іначай стаяла Праваслаўная Царква, калі-б усе нацыянальныя групы, захоўваючы сваю царкоўную апрычонасьць, знаходзіліся-б пад амафорам Канстантынопальскага Сусьветнага Патрыярха.
На просьбу Царкоўнага Камітэту, а таксама і маю, у 1950 годзе Арх. Міхаіл, Экзарх Канстантынопальскай Патрыярхіі на Паўночную і Паўдзённую Амэрыку з сядзібай у Нью Ёрку, прыняў нас у сваю юрысдыкцыю. Пры гэтым ён казаў: "... Я шчыра жадаю як найболъш дапамагчы вам маральна і духоўна, даючы вам свае ўслугі, адзінаю мэтаю якіх зьяўляецца духоўнае настаўленьне для збаўленьня вашых душаў"...
Разумеючы цяжкое матэрыяльнае становішча беларускае эміграцыі, Архіяпіскап Міхаіл прыняў беларусаў у ягоную юрысдыкцыю без абавязку плаціць епархіяльныя падаткі. Ён асьведчыў нам: "Ваша парахвія ёсьць адзінай праваслаўнай парахвіяй, якая мае прывілей быць поўнасьцю звольненай ад усіх фінансавых сьведчаньняў, патрэбных для ўтрыманьня Архіепархіі"...
Імя Арх. Міхаіла, Экзарха Канстантынопальскай Патрыярхіі ў Амэрыцы, увайшло ў гістУэрыю беларускай эміграцыі ня толькі, як імя духоўнага апякуна, але і прыяцеля. Ягоныя архіпастырскія пасланьні да беларусаў астануцца з намі, як запаветы любові Да Вацькаўшчыны, надзеі на будучыню і веры ў Бога. Ён гаварыў нам, што нашым "... неадзоўным абавязкам ёсьць памятаць аб нашых дарагіх братох на Беларусі, каторыя жывуцъ у жудасных абставіаах і вялікіх недостатках і маліць Усемагутнага Бога аб апецы i пасланьні ім сілы, каб яны маглі захавацъ веру ў Бога і быцъ дастойнымі сваёй нацыі".
Дня 20 красавіка 1956 году ў Вялікодным пасланьні да ўсіх беларусаў ён гаворыць: "... Мае дарагія прыяцелі і Духоўныя дзецг, я гавару вам яшгэ раз з нязломнай станоўкасьцю: не адгайвайцеся, ня страцьце вашае хрысьціянскае веры і надзеі. Прыйдзе дзенъ, і ён ужо ідзе, калг Ваш край будзе вызвалены ад улады шатанскага бязбожнага камунізму"...
Дык сягоньня ўшануйма сьв. памяць Арх. Міхаіла, а таксама нашых царкоўных працаўнікоў: Сьцяпана Прыдыбайлу, Яўхіма Талмачаўца, Грыгора Камянкова, Лідзію Каліноўскую-Даніловіч, Раісу Евец, Юрыя Мяжэвіча, Серафіма Стукаліча, Барыса Шчорса і ўсіх нашых прыхажан, што адышлі ў вечнасьць.
Калі мы арганізоўвалі прыход, дык мо ня ўсе ўсьведамлялі значэньне свайго чыну, бо ён ня выклікаў надзвычайнага вонкавага эфэкту, бо мы пачалі Богаслужбы ў мэтадысцкай царкве, а пасьля ў заарэндаванай залі. Мне прыходзілася чуць, калі заклікалася беларусаў прылучыцца да нашага прыходу: "Нам надаела маліцца па гаражах у Нямеччыне, а вы і тут цяпер цягнеце нас ў залі, калі пад бокам ёсъцъ такая прыгожая Праваслаўная Царква". Гэтыя людзі, хачу сказаць, не разумелі, што людзкія справы Госпад Ісус Хрыстос ацэньвае не паводле вонкавагз, эфэкту, а паводле выяўленых пачуцьцяў ды мэты.
Kajn Марыл Магдаліна абйыла ногі Вучыцеля, то ў гэтым было пачуцьцё адданасьці, любові і яе пакаяньня, і Збаўца сьвету Ісус Хрыстос сказаў: "Яна зрабіла, што магла". Так і мы, арганізатары Беларускае Праваслаўнае Царквы імя сьв. Еўфрасіньні, зрабілі, што маглі, а Госпад Бог багаславіў нашы сьвятыя намеры, ды глыбокія пачуцьці любові да Бога, да сваёй Царквы і свайго народу. Дзякуючы гэтаму сягоньня, калі сьвяткуем юбілей 25-цігодзьдзя нашага прыходу, дык мы маем і вялікі вонкавы эфэкт — царкву, зямлю, парахвіяльную залю, курган-помнік, могілкі і Рэлігійна -Адпачынковы Цэнтр Бэлэр-Менск у Глен Спэй, Нью Ёрк. Гэта, паводле нашага рэлігійнага разуменьня, цуд і ласка Божая. Дык не забывайма аб міласьці і ласцы Божай, якую Ён праявіў для нас, дзякуючы чаму, у Саўт Рывэры паўстала яшчэ адна Царква — Праваслаўная і Беларуская, якая аб'яднала пераважна ўсю новую беларускую эміграцыю тут. Гэта царгса для беларусаў сталася супольным месцам малітваў, нацыянальным яднаньнем, кавалачкам старой бацькаўшчыны, апраўданьнем і напамінам. Утрымлівае яе ня толькі матэрыяльная ахвярнасьць, колькі нязгасная вера ў Бога і вера ў вызваленьне нашай Бацькаўшчыны, дзеля якога мы яе і пакінулі. Бяз гэтых якасьцяў нам, бязумоўна, не ўдалося-б арганізаваць свайго рэлігійнага жыцьця ў новай краіне. Праца і ахвярнасьць усіх, а ініцыятыва адзінак, прывялі да жаданага выніку, было-б несправядліва зьменшыць чыё-небудзь значэньне.
У першую чаргу, сталай працай і непасрэдным удзелам для ўзроссу і разьвіцьця парахвй спрычыніліся старшыні і старасты Царкоўных Камітэтаў, на чале якіх стаялі: Уладзімер Брылеўскі, Хведар Высоцкі, Васіль Місюль, Сьцяпан Прыдыбайла, Юры Мяжэвіч, Аляксандар Банкет і Барыс Плескачэўскі.
Таксама, нельга абыйсьці сястрыцтва, якое ачольвалі: Сафія Шчорс, Ыадзя Занковіч, Кацярына Высоцкая, матушка Людміла Махнюк, і цяпер Рэня Касьцюк.
Таксама нельга абыйсьці і Раду Дырэктароў, якая кіруе Рэлі-гійна-Адпачынковым Цэнтрам Бэлэр-Менск на чале з Грыгорам Арцюшэнкам.
Неадлучнай часьцінай нашага царкоўнага жыцьця ёсьць наш паркоўны хор, якім на пачатку кіраваў Аркадзі Евец, а пасьля яго рэзыгнацыі, да сёньняшняга дня кіруе кампазытар Дзімітры Верасаў. Хор захоплівае нас сваім еьпевам у царкве, а таксама сваім сьпевам на залі.
Стараньнем Царкоўнага Камітэту ў 1951 годзе была заарэндованая заля, якую працай усіх прыхожан прыстасавалі да Службы Божай.
У 1952 годзе быў куплены досьць вялікі пляц зямлі, на якім прыхажане хацелі пабудаваць новую царкву, але ў 1953 годзе надарылася нагода і купілі пад царкву будынак былой сынагогі, каторы на працягу трох месяцаў, прыхаджане сваімі сіламі аднавілі і прыстасавалі да нашых Богаслужбаў.
Высьвячэньне царкоўнага будынку выканаў Арх. Міхаіл, Экзарх Кансгантынопальскай Патрыярхіі.
Ішоў час, прыход рос і пашыраўся, а таму Царкоўны Камітэт пачаў рабіць захады перад адміністрацыяй гораду Саўт Рывэр, каб прадалі кусок зямлі для пабудовы новай царквы і царкоўных дапаможных будынкаў.
У 1967 годзе адміністрацыя гораду Саўт Рывэр прыхільна палагодзіла нашу просьбу. Зямля была куплена, адбыўся царкоўны сход які выбраў Будаўнічы Камітэт на чале з Віталіем Цярпіцкім. Будаўнічы Камітэт адразу прыступіў да пабудовы, і на працягу толькі чатырох гадоў мы пабудавалі царкву і царкоўную залю. Выдаткавалі каля $200.000,00, але ўвесь аб'ект, далічыўшы ганаровую працу Будаўнічага Камітэту і прыхаджанаў, сягоньня ацэньваецца каля $500.000,00.
Ад пачатку і да сягоняшняга дня пры царкве існуе беларуская Царкоўная школа, у якой дзеці навучаюцца рэлігіі і беларускай мове. Мэтай школы была і ёсьць барацьба за душы дзяцей, каб яны асталіся пры сваёй нацыі і сваёй Царкве. Цяжка перамагчы Уплывы асьіміляцыі. Іх ня можам унікнуць. Але пры добрай волі бацькоў ды дапамозе царквы іх можам часткова ўстрымаць. Анакш нашы дзеці стануць чужымі і па мове, і па захаваньню, па сваёй сьведамасьці. Яны будуць цурацца і Беларускай Царквы, і беларускай справы і будуць пагарджаць сваімі бацькамі. А Беларусь i беларуская нацыя існуе па волі Божай, і забывацца гэтага ня можам.
I на заканчэньне мушу сказаць, што прыход у Саўт Рывэры лерарос межы прыходу ў звычайным сэнсе гэтага слова. Ён набыў шырээйшае значэньне ў беларускім жыцьці. Па-першае: тут адбываліся архірэйскія службы, Архіяп. Міхаіла, Яп. Філётэоса і Мітрапаліта Гэрманоса. Тут рукапалагалася беларускае духавенства. а. Якаў Кузьміцкі, а. Сьвятаслаў Коўш і а. дыякан Алег Махнюк. Тут Архірэі адзначалі царкоўнымі ўзнагародамі духавенства і граматамі верных. Настаецель Саўт Рыверскага прыходу чатыры разы чытаў малітву ў Кангрэсе ў Вашынгтоне і маліўся за Беларусь, Беларускі Народ і Амэрыку. Тут выдаецца "Царкоўны Сьветач" _ рэлігійна-грамадзкі часапіс. Тут адбываюцца царкоўныя і грамадзкія зьезды. Дык у дзень юбілею 25-цігодзьдзя існаваньня нашага прыходу мы павінны цесна згуртавацца каля яго для далейшай адданай і ахвярнай працы на Славу Божую, на дабро Беларускага Народу і нашай прыбранай Бацькаўшчыны Амэрыкі.
Няхай Божае благаславеньне будзе заўсёды над царквой Сьв. Еўфрасіньні ў Саўт Рывэры.
А. Протапр. Мікалай Лапіцкі
From perspective of time
Summary
In this work the author describes the very first nationally (ethnically) conscious Byelorussian immigrants in South River, N.J. after World War II.
Even though there are many Byelorussians in South River who came here before Warld War II, but practically all of them are not conscious of their national Byelorussian roots. For that reason they did not organize their own Byelorussian Orthodox parish, or any Byelorussian cultural, political or civic organization, unlike other ethnic groups.
So, the new nationally conscious Byelorussian immigrants had to start from a literal scratch. Due to the deep faith in God, love and pride of their national Byelorussian roots, through hard work and dedication the new immigrants organized Byelorussian Orthodox Parish of Ste. Euphrosynia.
The first liturgy was celebrated in a rented store. Then a synagogue was acquired and converted into a church building. The Parish grew slowly but surely, until in 1972 the new beautiful Church Building was, consecrated and the new Parish Center was dedicated. With its sister cultural, civic, educational and political Byelorussian-American organizations, the Byelorussian Orthodox Parish of Ste. Euphrosynia in South River, has a much greater and wider influence and role in the Byelorussian-American life, than a regular parish.
Крок за крокам
Хутка споўніцца 1000 гадоў ад часу прыняцьця беларускім народам хрысьціянства — праваслаўя, якое сваім уплывам спрычынілася да духовага росту і нацыянальнага самапазнаньня беларускага народу. У зараньні хрысьціянства, на Беларусі зьявіліся выдатныя лгсдзі, якія яркаю зоркаю сьвецяць і па сёньняш-ні дзень у аналах гісторыі беларускага царкоўнага і сьвецкага жыцьця: сьвятая Еўфрасіньня Полацкая, сьвяты Кірыл — япіскап Тураўскі, першадрукар Францішак Скарына і цэлал плеяда выдатных людзей, якія пасьвяцілі сваё жыцьцё рэлігійнай і сьвецкай працы.
Ад самага пачатку беларускі народ глыбока ўспрыняў праваслаўную веру і яна хутка пусьціла свае карэньні ў народнае жыцьцё. Гэтае глыбокае ўспрыняцьце праваслаўнай веры зрабіла бела-русаў адпорнымі на ўсё тое, што нам чужынцы праз вякі стараліся прышчапіць. Мы верым у тое, што беларускі народ на бацькаўшчыне перажыве цяперашні нячуваны зьдзек і глум і, што на паганьбленых, сьвятых беларускаму народу мясьцінах, як легэндарная птушка Фэнікс, з папялішчаў, паўстануць нашыя гістарычныя сьвятыні, зацьвіце патоптанае рэлігійнае жыцьцё, якое ўліе, цяпер паняволенаму, беларускаму народу тыя жыватворчыя хрысьціякскія сокі, якія накіроўваюць людзкое жыцьцё да усяго прыгожага і ўзвышанага.
У выніку Другой сусьветнай вайны значная колькасьць беларусаў апынулася па-за межамі бацькаўшчыны. Ужо ў Нямеччыне, адразу пасьля вайны, у ДП лягерох, паўстаюць беларускія праваслаўныя прыходы, а ў Рэгенсбургу нават была пабудована прыгожая праваслаўная царква.
У 1949 і 1950 гадах беларусы расьсяляюцца амаль па ўсіх краінах вольнага сьвету. Наибольшая частка эмігравала ў Злучаныя Штаты Паўночнай Амэрыкі. Так сталася, што ў 1950 годзе, у Саўт Рывэры апынулася даволі значная трупа беларускага актыву. Ужо ў пачатку 1950 года пачаліся гуртаркі, а пасьля і больш рэальная праца, каб у Саўт Рывэры зарганізаваць прыход Беларускае Праваслаўнае Царквы.
Беларускі актыў творыць "Ініцыятыўную Групу" якая павяла падрыхтоўчую працу сярод беларусаў Саўт Рывэру і бліжэйшых гарадоў, у выніку чаго быў скліканы ў залі Шакаў на дзень 23 лістапада 1950 г. зьезд праваслаўных беларусаў, на якім быў выбраны Беларускі Праваслаўны Царкоўны Камітэт у Амэрыцы ў наступным складзе: старшыня — Уладзімер Брылеўскі, сябры: Сьвятаслау Коўш, Міхась Сенька, Расьціслаў Завістовіч, Вігсаю Літаровіч, Хведар Высоцкі. На гэтым зьезьдзе была прылята пастанова — арганізаваць беларускую праваслаўную парахвію ў Саут Рывэры. На настаяцеля царквы, аднагалосна, пастаноўлена запрасіць а. пратаярэя Мікалая Лапіцкага, і прыняць назоў царквы імя сьв. Еўфрасіньні Полацкай. Зьезд прыняў прапанову сп. Сьвятаслава Каўша: "Прасіць Яго Высокапрэасьвяшчэнства Арх. Міхаіла,Экзарха Канстантынопальскага Патрыярхату, прыняць пад сваю духоувую апеку і юрысдыкцыю ўсе беларускія парахвіі, якія Оудуць пауставаць у Амэрыцы стараньнем Б.П.ЦК-ту". У хуткім часе Яго Высокапрэасьвяшчэнства Арх. Міхаіл багаславіў ініятыву Б.П.Ц.К-ту і прыняў у сваю юрысдыкцыю ўсе беларускія парахвн, якія паўстаюць у Амэрыцы стараньнем БПЦК Пачалася кіпучая праца. Найцяжэй было знайсьці месца дзе-б змаглі адбывацца Божыя Службы. Першая Божая Служба адбылася на Коляды 6 і 7 студзеня 1951 году, у Мэтадысцкайцаркве пры Мэйн і Гордон Стрыт, наступна была заарандована заля пры 44 Ўвайтгэд эвэню.
25 лютага 1951 году царкоўным старастам быў выбраны Хведар Высоцкі, заступнікам Іван Гайшун. Дня 13 ліпгнл 1952 году старастам быў выбраны Васіль Місюль, заступнікам _ Сьцяпан Прыдыбайла.
У 1952 годзе быў куплены пляц пры Гілсайд эвэню з мэтай пабудовы на ім царквы. Царкоўнае жыцьцё пачало разьвівацца і вынікла патрэба паклікаць да жыцьця Царкоўную Раду. На сходзе 26 красавіка 1953 году была выбрана Царкоуная Рада, у склад якое ўвайшлі: Грыгор Камінкоў, Цімафей Варанцоў, Барыс Плескачэўскі і Мікалай Брылеўскі. На гэтым-жа сходзе быў выбраны Камітэт Пабудовы Царквы ў наступным складзе: Аляксей Сянькевіч, Хведар Высоцкі. Грыгор Камінкоў і інж. Іван Касяк.
У 1953 годзе рэлігійная арганізацыя Эншэ Эмэт зьвярнулася з прапановай прадажы нашай парахвіі іхняй сынагогі пры 187 Ўвайтгэд эвэню. Дня 21 чэрвеня 1953 году быў скліканы агульны сход парахвіян, які абсалютнай большасьцю галасоў выказаўся за куплю будынка. 30 жніўня адбылося адмысловае пасяджэньне, на якім былі прысутнымі: ад Беларускага Праваслаўнага Царкоўнага Камітэту — Уладзімер Брылеўскі, Сьвятаслаў Коўш, Міхась Сонька; ад К-ту Пабудовы Царквы — Хведар Высоцкі, Аляксеи Сянькевіч; ад Парахвіяльнай Рады — Цімафей Варанцоў, Барыс Плескачэўскі і прадстаўнік ад Эмшэ Эмэт — Армстронг. Пасьля даўжэйшых таргоў абодва бакі згадзіліся на суму $15.250,00.
Адразу пачалася праца ў будынку, каб прыстасавапь яго да патрэбаў праваслаўных Божых Службаў. 21 верасьня 1953 году будынак праўна стаўся ўласнасьцю парахвіі. Першая Божая Служба была адпраўлена ў суботу 13 кастрычніка, а ў нядзелю 14 кастрычніка, у Дзень Пакровы Прэсьвятой Багародзіцы, адбылося ўрачыстае высьвячэньне царквы Архіяпіскапам Міхаілам, Экзархам Канстантынопальскага патрыярхату, пры саслужэньні духавенства і вялікай прысутнасьці вернікаў.
Каб выкарыстаць пляц пры Гілсайд эвэню, Парахвіяльны Камітэт пастанавіў зрабіць на ім Беларускія Могілкі. З гэтай мэтай, згодна законаў штату Ныо Джэрсі, быў выбраны з парахвіян Беларускі Магілковы Камітэт, які адкупіў ад парахвіі гэты пляц і ў хуткім часе атрымаў права на адкрыцьцё могілак.
Арганізацыйны пэрыяд парахвіі, як-бы і закончыўся. Парахвія заимела свой уласны будынак і могілкі, пачала нармальнае жыцьцё і выбіраць свае кіруючыя органы.
У 1953 годзе на становішча старасты быў выбраны Сьцяпан Прыдыбайла, заступнікам — Юры Мяжэвіч. У 1956 годзе старас там выбіраецца Юры Мяжэвіч, заступнікам — Грыгор Камінкоў. У 1959 годзе старшынёю Парахвіяльнага Камітэту іцаркоўным старастам выбіраецца Хведар Высоцкі, заступнікам — Нікандра Мядзейка, скарбнікам — Віталі Цярпіцкі, сакратаром — Мікалай Сіцько. У 1962 годзе адбыліся перавыбары Парахвіяльнага Камітэту, у які ўвайшлі: Хведар Высоцкі — старшыня, Аўгеы Занковіч — заступнік, Віталі Цярпіцкі — скарбнік, Міхась Сенька — сакратар, сябры — Аляксей Койка і Цімафей Варанцоў. У 1965 годзе была выбрана ўправа Парахвіяльнага Камітэту ў наступным складзе: Хведар Высоцкі — старшыня, Іван Наумчык — заступнік, Юры Мяжэвіч — скарбнік, Міхась Сенька — сакратар, сябры: Мікалай Манцывода, Цімафей Варанцоў, Мікалай Сіцьчо.
У 1968 годзе на старшыню быў выбраны Хведар Высоцкі, заступнікам — Іван Наумчык, скарбнікам — Мікалай Манцывода, сакратаром - Міхась Сенька, сябрамі - Мікалай Сіцько, ЮрыМяжэвіч і Цімафей Варанцоў.
У 1971 годзе на старшыню Парахвіяльнага Камітэту быу выбраны Аляксандар Банкет, заступнікамі - Барыс Плескачэускі і Аўген Кудасаў, скарбнікам - Лявон Літаровіч, сакратаром - Міхась Сенька, сябрамі - Барыс Шчорс, Аркадзі Евец, Мікалай Касьцюк і Нікандра Мядзейка.
У 1974 годзе ўправа Парахвіяльнага камітэту была выбрана у наступным складзе: Аляксандар Банкет — старшыня, Барыс Плескачэўскі і інж. Міхась Бахар - заступнікі, Лявон Літаровіч — скарбнік, Міхась Сенька — сакратар, сябры — Барыс Шчорс, Мь калай Манцывода, Сьцяпан Наумчык i Грыгор Арцюшэнка. У 1975 годзе старшыня Парахвіяльнага Камітэту А. Банкет зрокся са свайго сановішча. Яго месца заняў першы заступнік Барыс Плескачэўскі.
Імкненьне пабудаваць сваю ўласную царкву і далей не пакідала парахвіянаў. Нагода надарылася ў 1967 годзе. Ад гарадзкой Упрывы Саўт Рывэру была куплена дзялянка зямлі пры Саўт Ўвайтгэд эвэню, на якой у хуткім часе, пад кіраўніцтвам Віталя Цярпіцкага — старшыні Будаўнічага Камітэту і энтузыястаў парахвіян, былі пабудованы царква і Рэлігійна-Грамадзкі Цэнтр. Будаўніцтва пачалося ў 1968 годзе і было закончана ў 1972 годзе. У 1972 годзе адбылося ўрачыстае высьвячэньне новазбудовэнай царквы і Рэлігійна -Грамадзкага Цэнтру. У хуткім часе да гэтага комплексу далучыўся курган-помнік.
На 25-ыя ўгодкі існаваньня парахвіі паюахвіяне малнгіся ў сваімі сіламі збудаванай царкве, а ўрачысты банкет адбыўся ў сраёй уласнай залі.
Велічны курган-помнік напамінаў у юбілейны дзень, што мінулае, цяперашняе й будучае — ітесна зьвязаны ў сваіх узаемаадносінах. Амэрыканскі і беларускі нацыянальныя сьпягі на ім плаўна разьвяваліся па ветру, нібы вітаючы з вышыні творчую працу людзей і адначасна напамінаючы, што можна асягнуць на вольнай зямлі, калі ёсьць згода, пашана і цьвёрдая вера ў Госпада Бога.
Step by Step
Summary
In this paper the authoi describes very profound influence on the spiritual and national life of the Byelorussian people of almost 1000 years of Christianity in the Orthodox form.
The Organization of the Byelorussian Orthodox parishes in the Displaced Persons camps in Germany after World War II.
The Organization of the Byelorussian Orthodox Parish of Ste. Euphrosynia, the acquisition of Church building and finally the construction of the present day new Church and Community Center Complex
The author describes in chronological detail all the councils of the Ste. Euphrosynia Byelorussian Orthodox Church in South River, New Jersey.
Фінансавыя даныя
ПАРАХВІІ СЬВ. ЕЎФРАСІНЬНІ ПОЛАЦКАЙ У САЎТ РЫВЭРЫ, Н. Дж. ЗА 25 ГАДОЎ (1950-1975 гг.)
(1950-1975 гг.)
Першымі грашамі, якія парахвія атрымала, быў талерачны збор падчас першае Божае Службы 6 і 7 студзеня 1951 года (Коляды 1950 г.) у суме 42,04 дал.
З гэтай сумы выплачана: за карыстаньне будынка-царквы (мэтадыстаў) — 15 дал.; а. М. Лапіцкаму, як зварот коштаў падарожжа з Пасэйку — 3 дал. 30 цэнтаў; за царкоўнае віно, — 1 дал. Рэшта у суме 22 дал. і 74 цэн., перададзена ў касу Парахвіяльнага Камітэту, як пачатковы капітал парахвіі.
За 1951 год парахвія мела грашовы абарот: прыбытак — 2.281,38 дал., выдатак — 2.163,29 дал., астача — 118,09 дал.
За 1952 год грашовы абарот парахвіі быў наступны: прыбытак — 4.051Д7 дал., выдатак — 2.744,25 дал., астача — 1.306,92 дал.
За 1953 год грашовы абарот парахвіі быў наступны: прыбытак — 5.855,18 дал., выдатак — 5.583,66 дал., астача — 271,52 дал.
У 1952 годзе распачаўся збор грашавых ахвяраў на куплю пляцу і пабудову царквы. На гэтую мэту злажылі ахвяры: па 130 дал. - Палюховіч Міхась; па 100 дал. — Занковіч Аўген, Врылеўскі Уладзімер, Камянкоў Рыгор, Сіцько Мікалай, Касяк Іван, а. пратэпрасьвіцер Мікалай Лапіцкі, Місюль Васіль, а. дз. Коўш Сьвятаслаў, Варанцоў Цімафей, Сенька Міхась, Цярпіцкі Віталі, Брылеўскі Мікалай, Шчорс Барыс, Арцюшэнка Рыгор, Новік Мікалай, Вурачэўскі Іван, Касоўскі Лявон, Латышоў Сьцяпан, Кудасаў Аўген, Харытановіч Лявон, Літаровіч Лявон, Стрэж Кірыл, Шкадзінскі Арсень, Шчорс Ігар, Т-іч Ул., Касьцюк Мікалай, Кіркевіч Аў-ген. Дудка Улацзімер, Лапіцкі Уладзімер, Койка Міхась; па 75 дал - Ясюк Эмануіл; па 60 дал. — Кіслы Іван, Санько Уладзімер; па 50 дал. — Літаровіч Максім. Літаровіч Віктар, Грэбень Іван, Завістовіч Міхась, Завістовіч Генадзь, Валадкевіч Язэп, Пракопчык Уладзімер, Плескачэўскі Барыс, Высоцкі Лявон, Высоцкі Хведар, др. Шчорс Мікалай, Прыдыбайла Сьцяпан, Шурак Гэлена, Гурын Алякеей, Шульжыцкі Ўладыслаў, Сельваноў Паўло, Сапанкевіч Паўло: па 40 дал. — Кіпель Яўхім; па 30 дал. — Вайцяхоўскі Ксенафонт, Макарэўскі Кастусь, Латышова; па 25 дал. — Русак Аляксандар, Рудак Аляксанда, Сянькевіч Аляксей, Цыган Яўхім, Пыгарэнка Аляксандар, Мяжэвіч Грыгор, Мяжэвіч Віктар, Рудзько Нікіфар. Міранюк, Бобрык А.; па 20 дал. — К. В., Стукаліч Юры, Храпавіцкі Віктар, Петыш Уладзімер, Орса Пятро, Бордак I., Каракулька В. М.; па 10 дал. — Дэмша Аляксандар, Брылеўская Лёнгіна, Гайшун Іван, Серада Наталія, Багамя М., Цупрык Іван, Шудзейка А., Яцэвіч Каця; па 8 дал. — Асіповіч Янка; па 5 дал. - Праліпоні Пятро; 32 дал. беларусы з Чыкага; 530 дал. — ад розных ахвярадаўцаў з Саўт Рывэра.
У 1952 годзе парахвія купіла пляц пад будову царквы імя. сьв. Еўфрасіньні Полацкай у Саўт Рывэр, Н. Дж., пры Гілсайд эвэню, супроць гарадзкога магільніку, за 2.100,00 дал. Аднак, замест будаваньня царквы на гэтым пляцы, яго ператварылі ў парахвіяльныя могілкі.
Дня 30 жнівеня 1953 г. парахвія купіла ад рэлігійнае арганізацыі "ЭНШЭ-ЭМЭТ" мураваны будынак №187 Ўвайтгэд эвэню ў Саўт Рывэры за 15.250,00 дал. і ў ім заснавала сваю царкву. Каб купіць гэты будьгаак, зайшла патрэба пазычыць грошай, і парахвія пазычыла ў банку 10.000,00 дал., а таксама ад прыватных асобаў. На гэтую мэту пазычылі: а. пратапр. М. Лапіцкі — 500,00 дал., Брылеўскі Уладзімер — 500,00 дал., Місюль Васіль — 500,00 дал., Варанцоў Цімафей — 250,00 дал., Новік Мікалай — 250,00 дал., Сенька Міхась — 250,00 дал.
У 1954-55 гг. праводзіліся зборы ахвяраваньняў на царкву. У выніку гэтых збораў атрымана: 135 дал. ад д-ра М. Шчорса; па 80 дал. ахвяравалі: Храпавіцкі Віктар (2-гі раз); па 50 дал. — Макарэўскі Канстанцін, Цыган Яўхім (2-гі раз), Наумчык Іван, Наумчык Іван (2-гі раз), Меляшкевіч Антон; па 25 дал. — Ка-сароў Васіль, Сяднёў Масей, Чабатарэвіч Віктар, Пашкевіч Віталі; па 20 дал. — Валько Дзімітры, д-р Вагдановіч А., Палюховіч Міхась (2-гі раз); Мізэра Іван, Кавалёў Мікалай; па 15 дал — Дашкевіч Іван, Шаетак Аляксандар; па 10 дал. — Аўдзей Тамара, Барсук Аркадзь, Сядун Васіль, Вобрык Апанас, др. Ермачэнка Іван, Чупраноў Мікалай; па 6 дал. — Карповіч Аляксандр; па 5 дал. — Нядзьвіга Лідзія, Жыдовіч Марыя, Брыжыцкая Ганна; розныя асобы з Саўт Рывэру — 46 дал.
Фінансавая справаздача за пэрыяд ад 1.1.1951 г. да 31.ХП.1957 г. выказала: прыбытак — 31.653,10 дал., выдаткі — 31.287,76 дал., астача на 1.1.1958 г. — 365,34 дал. У гэтым-жа пэрыядзе закуплены пляц пад царкву і сплачан банкаўскі доўг ды іншыя даўгі, а таксама ўпарадкавана царква.
Аплата настаяцеля М. Лапіцкага да 12 лютага 1956 г. выносіла 5 дал. за кожную адслужаную літургію ў нядзелю і ў гадавыя сьвяты, а ад 12 лютага падвышана да 10 дал. Ад дня 1 красавіка 1958 г. вызначана месячная аплата настаяцелюі ў сумее 100 дал. і 25 дал. у год на канцылярскія выдаткі. Устаноўлена і месячная аплата рэгенту (псаломшчыку) у суме 50 дал.
Фінансавая справаздача за 1958 год выказала: прыбытак — 5.301,15 дал., выдатак — 4.489,72 дал., астача на 1.1.1959 г. — 1.176,77 дал.
Ад гэтага часу фінансавы стан парахвіі ўстабілізіваўся. Гадавыя прыбыткі перавышаюць выдаткі, даючы немалую суму зьберажэньняў. Напрыклад: фінансавая справаздача за 1961 год выказала рост і прыбыткаў і выдаткаў, прадугледжаных бюджэтам, але і немалую суму — 922,37 дал. — зьберажэньняў.
З ростам прыбыткаў, падвышана і пэнсія настаяцелюі і пэрсаналу. Так, у бюджэце на 1962 год прадбачана ўжо месячная пэнсія настаяцелю — 125 дал. і 60 дал. на аплату памяшканьня; пэнсія рэгента — 50 дал., прыбіралыпчыка — 20 дал. і бухгальтара — 20 дал.
Як вынікае з справаздачаў наступных гадоў, фінансавы стан парахвіі штораз паляпшаецца; збольшваюцца і прыбыткі і выдаткі, але кожны год дае й бюджэтовую надвышку. Так: за 1963 г. надвышка дала 2.676,65 дал., за 1964 г. — 2.160,61 дал., за 1965 г. — 3.557,73 дал.
Паляпшэньне фінансавага стану парахвіі й рост бюджэтаў амаль да 10.000,00 дал. у год, дае магчымасьць падвысіць пэнсію а. настаяцелю да 180 дал., а кватэрную плату — да 60 дал. у месяц. Адначасова з гэтым, парахвіяне пачынаюць падумваць пра капитальны рамонт будынка царквы, або набыцьцё пляцу і пабудову новай царквы і грамадзкага цэнтру. Паколькі бальшыня парахвіянаў выказала жаданьне будаваць новую царкву замест рамантаваньня старога будынку, пытаньне было пастаўлена на вырашэньне агульнага сходу парахвіянаў. Сход, які адбыўся ў 1967 г., вынес пастанову эб набыцьці зямлі для пабудовы новай царквы і грамадзкага цэнтру і выбраў Будаўнічы Камітэт у складзе:
- Пратапр. М. Лапіцкі — настаяцель, пратадз. С Коўш, В. Цярпіцкі — старшыня, Г. Арцюшэнка — віцэ-старшыня, А. Махнюк віцэ-старшыня, М. Палюховіч — скарбнік, М. Сенька — сакратар. сябры к-ту: інж. М. Бахар, Я. Цупрык, А. Кудасаў, М. Сіцько М. Касьцюк, інж. I. Касяк, А. Сянькевіч, А. Евец, Хв. Высоцкі, Л. Літаровіч, В. Мяжэвіч, Ул. Валаткевіч, Н. Мядзейка, Б. Шчорс, інж. П. Орса, М. Навіцкі, М. Кавалёў, Н. Кавалёў, А. Занковіч, М. Манцывода.
Пасьля вялікіх захадаў, куплена ад гораду Саўт Рывэр, за невялікую суму, пляц абшарам 3,376 акра зямлі пад пабудову царквы і іншых парахвіяльных будынкаў: грамадзкага цэнтру і будынку для сьвятара.
Будаўнічы Камітэт адразу прыступіў да збору ахвяраў на пабудову царквы і цэнтра. За добрым прыкладам а. пратапр. М. Лапіцкага і старшыні Будаўнічага Камітэту сп. В. Цярпіцкага, сябры парахвіі ўнесьлі або задэкляравалі і сплачвалі наступныя сумы:
Бюджэт парахвіі ўзрастаў і ўзмаішяў фонд пабудовы. Адначасова была закладзена і каса пабудовы, у якую паступалі ахвяры ды з якой аплачваліся рахункі за матар'ялы і неабходную фаховую працу пры пабудове. Будаваньне-ж парквы, як і грамадзкага цэнтру, праводзілася невялікаю ахвярнаю групаю парахвіянаў на чале з Будаўнічым Камітэтам. Гэтая праца на працягу 5-х гадоў у грашавым аблічэньні выразілася-б сумаю большаю, як кошт матар'ялаў і ўсіх аплачаных работ: каштавала-б больш як 150.000 дал. Праз касу Будаўнічага Камітэту прайшло 160.666,38 дал.
У фінансавай справаздачы за 1969 г., апрача бюджэтнай сумы 11.168,90 дал., пададзена і сума касы Будаўнічага Камітэту, як надзвычайныя прыбыткі, у суме 71.678,23 дал., якая складалася з ахвяраў на пабудову і з пералічаных з касы Парахвіяльнага Камітэту ў касу Будаўнічага К-ту.
Бюджэт Парахвіяльнага Камітэту на 1970 год выражаўся v суме 12.128,60 дал. У ім ужо прадбачалася пэнсія настаяцелю v суме 200 дал. у месяц i 70 дал. на аплату кватэры. Як бачым, фінансавы стан парахвіі штораз узрастае і дае магчымасьць ня толькі пакрываць патрэбы, але і мець сьціплыя надвышкі.
У 1971 г., пасьля выбараў новага Царкоўнага Камітэту, фінансавы стан парахвіі зьмяніўся, і надвышка бюджэту ў гэтым годзе, дзякуючы ашчаднасьці, выразіліся ў суме 7.726,31 дал. Энэргічная праца новага Парахвіяльнага Камітэту выразілася і ў тым, што ён злучыўся з Будаўнічым Камітэтам, ггоымаючы ўдзел у будаваньні як царквы, так і цэнтру. Злучыўшыся, камітэты пастанавілі павялічыць фонд на будову праз ладжаньне імпрэзаў і збор ахвяраў.
Бюджэт 1972 г. аказаўся ўжо на 30% большым за бюджэт папярэдняга году. I, не зважаючы на падвышку пэнсіі настаяцеля да 212 дал. і аплаты за кватэру да 85 дал. у месяц, а таксама падвышкі пэрсаналу, фінансавы 1972 год закончыўся з надвышкай бюджэту ў суме 15.005,19 дал.
У 1972 годзе наша парахвія ўзмоцнілася ня толькі фінансава, але і духова, бо было закончана будаўніцтва і адбылося ўрачыстае высьвячэньне царквы і Беларускага Рэлігійна-Грамадзкага Цэнтру.
Фінансавы 1973 год быу для парахвіі няменш удалым. У ім бюджэт парахвіі ўзрос да сумы ў 36.725,72 дал., дзякуючы грамадзкай ахвярнасьці, удала праведзеным імпрэзам і прадажы старога царкоўнга будынку за 12.000,00 дал., якія перайшлі на аплату банкаўскае пазыкі. 1973 год даў надвышку бюджэту у суме 9.033,85 дал.
У дапамогу а. настаяцелю, у парахвію быу прыняты на другога сьвяшчэньніка а. архімадрыт Язэп Строк. Прыняцьце другога сьвяшчэньніка ня спрычынілася да зьмены ў выдатках парахвіі, дзякуючы а. настаяцелю, які запрапанаваў свайму памочніку палавіну свае пэнсіі й іншых прыбыткаў, на што а. архімандрыт даў згоду. З боку парахвіі а. архімандрыт Язэп атрымаў бясплатную кватэру з аграваньнем і сьвятлом.
Бюджэт на 1974 год выражаўся ў суме 23.920.00 дал. Нягледзячы на заканчэньне пабудовы, бюджэт, у параўнаньні з 1971г., павялічыўся амаль удвая і, пры ашчадным гаспадараньні Царкоўнага Камітэту, даў надвышку ў 3.676,67 дал. У гэтым-жа годзе Парахвіяльны Камітэт, маючы сабраны фонд, пастанавіу перад тэрмінам сплаціць банкаўскую пазыку, што было і зроблена. Такім чынам, парахвія пазбылася запазычнасьці.
На 1975 год зацьверджаны бюджэт на суму 24.490,00 дал. У гэты бюджэт, у расходнай частцы, была вызначана сума ў 6.100,00 дал. на пакрыцьцё асфальтам "паркінг лату" на парахвіяльным пляцы. У травені 1975 года пляц быў пакрыты асфальтам праз кантрактара.
Пасьля высьвячэньня царквы, у касу парахвіі й далей паступалі ахвяры на пабудову або ўпрыгожаньне царквы. Тут трэба адзначаць ьялійкую ахвяру сябра парахвіі сп. Язэпа Марахоўскага, каторы, зьяўляючыся пэнсіянерам, злажыў вялікую ахвяру на пабудову царквы, а пазьней аплаціў кошт так неабходных для царквы званоў у суме 4.631,14 дал.
Перад парахвіяй стаіць яшчэ адно заданьне — пабудаваць парахвіяльны дом, памешканьне для сьвятара і рэгента-псаломшчыка. Выканаць гэтае заданьне, у сувязі з велізарным узростам Цэнаў як на матэрыял, так і на аплату працы, цяжка. Але, верачы Ў ахвярнасьць сяброў парахвп, можна спадзявацца, што пры дапамозе Госпада Бога і гэтая праблема будзе вырашана.
Гэты нарыс фінансавага стану парахвіі паказвае, як нялічная група людзей і духавенства, аб'яднаных у парахвіі, пры Божай Дапамозе і адданасьці Царкве, сваей ахвярнасьцю і працай, можа Дасягнуць такіх рэзультатаў, якімі сёньня можам ганарыцца.
Б. Плескачэўскі
Financial Report of Ste. Euphrosynia Byelorussian Orthodox Parish in South River, N.J. for the period of 25 years 1950-1975
Summary
This report describes m detail the linancial history of the parish, literally from zero to the present day beautiful Church and the Community Center buildings. All of the parishioners were new immigrants from Byelorussia after World War II, who came here with no money at all. It shows how a numerically small group with deep faith in God, pride in their Byelorussian heritage, generosity and hard work achieved such gigantic and beautiful results of which all of them are justifiably proud.
Пабудова царквы
ПАБУДОВА БЕЛАРУСКАЕ ЦАРКВЫ ІМЯ СЬВ. ЕЎФРАСІНЬНІ ПОЛАЦКАЙ У САЎТ РЫВЭРЫ, Н. Дж.
Ад часу зарганізаваньня Беларускае Праваслаўнае Парахвіі ў Саўт Рывэры, адным з першых і галоўных заданьняў было — купля пляцу і пабудова царквы. Куплены ў 1952 годзе пляц ня быў выкарыстаны пад будову царквы з прычыны куплі ў тым-жа годзе будынку пад царкву. Нованабыты пляц быў прызначаны на Парахвіяльны Магільнік.
З разьвіцьцём і пашырэньнем парахвіі, пачала штораз больш адчувацца патрэба пабудовы як новае царквы, так і парахвіяльных будынкаў, як: дому для рэлігійна -грамадзкай працы і памешканьня для настаяцеля і рэгента-псаломшчыка. Для вырашэньня гэтага заданьня быў адзіны выхад — дабіцца ад Управы горада Саўт Рывэр прадажы для нашае парахвіі адпаведнае колькасьці зямлі. Парахвіяльны Камітэт пачаў зьвяртацца да Гарадзкой Управы з просьбаю выдзяліць, або прадаць, парахвіі частку гарадзкой зямлі, на якой можна было-б пабудаваць новую царкву і пры ёй — парахвіяльна-грамадзкі будынак. На вялікі жаль, усе пэрсанальныя кантакты нічога пазытыўнага не далі. Паўстала думка, каб дзейнічаць па палітычнай лініі, гэта значыць, навязаць цесную сувязь з мясцовымі арганізацыямі Дэмакратычнай і Рэспубліканскай партыяў. Асаблівую актыўнасьць трэба было праявіць у часе перавыбарчай кампаніі. Сярод парахвіянаў быў арганізаваны Беларуска-Амэрыканскі Дэмакратычны Клюб на чале з Я. Цупрыкам. Па лініі Рэспубліканскай партыі актыўную працу павялі Міхась Бахар і Віталі Цярігіцкі.
У 1965 годзе, пасьля правядзеньня пэрсанальных гутарак, ад імя парахвіі была зложана 16 кастрычніка адпаведная заява. Гарадзкая Управа аднеслася да гэтага прыхільна і згадзілася прадаць 2.25 акра зямлі, якая знаходзілася бліжэй цэнтру горада. Пасьля агляду запрапанаванага горадам пляцу, прышлі да выснаву, што ён яе адпавядае нам. Па-першае: пляц замалы, а па-другое — балоцісты, таму там нельга будзе мець падвалу пад будынкам. 8 сьнежня 1965 г. была выслана другая заява, у якой успаміналася пра іншую гарадзкую зямлю. Але з гэтага нічога не атрымалаея.
У наступных гадох далей рабіліся стараньні, каб атрымаць зямлю. Канчаткова, на заяву парахвіі да маёра горада Робэрта Г. Істмана й кансульманаў, зложанай 27 сакавіка 1967 г., і пасьля сталых асабістых кантактаў М. Бахара і В. Цярпіцкага з Управай горада, нас паведамілі, што справа прадажы зямлі для парахвіі будзе разглядацца на паседжаньні Гарадзкой Управы, на якое былі афіцыйна запрошаныя й прадстаўнікі парахвіі. Ад імя парахвіі ў гэтым пасяджэньні прынялі ўдзел: а. пратапр. М. Лапіцкі, старшыня К-ту Хведар Высоцкі, Міхась Бахар, Віталі Цярпіцкі й Грыгор Арцюшэнка. Гэтае паседжэньне Гарадзкой Управы прыняло пастанову: "Прадаць Беларускай Праваслаўнай Парахвіі імя сьв. Еўфрасіньні Полацкай зямлю плошчаю ў 3,376 акра пры Саўт Ўвайтгэд эвэню ў Саўт Рывэры". Прадажа зямлі была аформлена на публічным аўкцыёне па цане - 1.000 даляраў за акр. Праўнае афармленьне куплі зямлі правёў адвакат Вальтэр Шак. Парахвіяльны Камітэт вырашыў, што, паводле Царкоўнага Статуту, справа куплі зямлі і пабудовы царквы павінна быць абгавораная й апрабаваная агульным сходам парахвіі. Гэты сход адбыўся 3 сьнежаня 1967 г. На ім-жа быў выбраны ў ліку 14 асобаў і Будаўнічы Камітэт, заданьнем якога было занятща зборам грошай, падрыхтаваць пдяны і правесьці пабудову царквы й Грамадзка-Рэлігійнага Цэнтру.
Будаўнічы Камітэт адразу прыстутгіў да актыўнае працы. Пасьля прыняцьця ў царкве прысягі, 17 сьнежаня 1967 г. сябры Будаў-нічага Камітэту падзялілі між сабою функцыі: а. пратапр. М. Лапіцкі — Ганаровы Старшьгая, Віталі Цярпіцкі — старшыня, Алег Махнюк — заступнік старшыні, Грыгор Арцюшэнка — заступнік старшыні, Міхась Палюховіч — скарбнік, Міхась Сенька — сакратар; сябры — Міхась Бахар, Янка Цупрык, Мікалай Сіцько, Аўген Кудасаў, Мікалай Касьцюк, Мікалай Манцывода, Аляксей Сянькевіч і Аўген Занковіч.
Для больш плённае працы і карысных парадаў, на пасяджэньні Будаўнічага Камітэту 23 сьнежаня 1967 г. у яго былі дакааптаваныя актыўныя сябры парахвіі: а. пратадзіякан С Коўш, інж. I. Касяк, Хведар і Лявон Высоцюя, Лявон Літаровіч. Барыс Шчорс А. Евец, Нікандра Мядзейка, Пятро Орса, браты М. і Н. Кавалёвы, Эмануіл Ясюк, Уладзімер Валаткевіч, Віктар Мяжэвіч і Сьцяпан Наумчык.
Прыступаючы да збору грошай на пабудову, сябры Будаўнічага Кнмітэту, на прапанову Янкі Цутэыка, каб быць прыкладам ахвярнасьці для ўсіх, задэкляравалі па 1.000 даляраў. Разаслана была адпаведна апрацованая адозва да ўсіх паюахвіянаў і сымпатыкаў і блянкі адпаведнай дэклярацыі.
Для пасьпяховасьці ў працы, Будаўнічы Камітэт стварыў 4 сэктары, да якіх увайшлі: 1. Арганізацыя лятарэі й імпрэзаў — Б. Шчорс, Г. Арцюшэнка, Я. Цупрык, М. Сіцько, М, Касычок. Л. Каліноўская, Л. Высоцкі, Ул. Валаткевіч і А. Занковіч; 2. Лучнасьць з Гарадзкой Управай — В. Цярпіцкі, М. Бахар, Г. Арцюшэнка; 3. Сувязь з кантрактарамі — В. Цярпіцкі, М. Кавалёў, М. Манцывода, А. Сянкевіч і А. Занковіч; 4. Складаньне праектаў царквы і залі — а. пратапр. М. Лапіцкі, а. пратадз. С. Коўш, інж. I. Касяк, В.Цярпіцкі, А. Махнюк, Н. Мядзейка, А. Евец, А. Сянкевіч і Хв. Высоцкі.
Найбольш клапатлівай справай была праца па складаньню пра-екта царквьг. Праекты прадставілі: Алег Махнюк, Нікандра Мя-
дзейка і ў некалькіх варыянтах інж, I. Касяк. Пры складаньні канчатковага пляну царквы найбольшы ўдзел прымалі: а. пратапр. М. Лапіцкі, а. пратадз. С Коўш, А.Махнюк, В. Цярпіцкі інж. I. Касяк і А. Кудасаў. Трэба падкрэсьліць асаблівую адданасьць таленавітага Алега Махнюка, які, магчыма, найбольш папрацаваў пры гэтым. Базуючыся на прадстаўленых праектах, А. Махнюк апрацаваў, паводле нашых меркаваньняў, найлепшы праект царквы, які й быў апрабаваны сябрамі Будаўнічага Камітэту дня 28 лютага 1968 г. Паводле гэтага праекту плян пабудовы царквы апрацоўваў архітэктар Б. Котыс, які закончыў сваю працу поўнасьцю 9 травеня 1968 г. Дэтальны плян для пабудовы Беларускага Грамадзка-Рэлігійнага Цэнтру зрабіў той-жа архітэктар Б. Котыс у чэрвені 1968 г.
Наступны крок дзеяньня — падрыхтаваньне плошчы пад пабудову, капаньне равоў для фундамантаў і канчатковае ўпарадкаваньне ўзгоркавага пляцу. Старшыня В. Цярпіцкі й А. Занковіч наведалі кантрактара Фрэда Росэлі, які, пасьля перагавораў, згадзіўся выканаць усю работу бясплатна, пры ўмове, што ён забярэ рэшту пяску.
Дкя 30 чорвеня 1968 году адбылося высьвячэньне пляцу. Узяло пару месяцаў, пакуль адвакат В. Шак аформіў усе патрэбныя дакуманты. Пасьля гэтага, дня 12 верасьня 1968 г. інспэктар гарадзкога будаўніцтва выдаў дазвол на пабудову царквы і Рэлігійна -Грамадзкага Цэнтру.
16 верасьня 1968 г. адбылося пашыранае пасяджэньне Будаўнічага Камітэту, на якім браты Нікіфар і Мікалай Кавалёвы ўнесьлі прапанову, каб будаваць царкву собскімі сіламі, наймаючы кантрактараў толькі на некаторыя работы. Прапанова была прынята. Браты Кавалёвы згадзіліся кіраваць пабудовай бясплатна, атрымліваючы толькі зварот коштаў іх падарожжа з Трэнтону ў Саўт Рывэр. Вельмі вялікую й цяжкую праблему пабудовы на царкве купала разьвязаў А. Махнюк. які згадзіўся зрабіць яго бясплатна ў сябе на панадворку. Гатовы купал можна будзе па частках перавезьці на пляц. Была гэта доўгая і цяжкая праца. За тэта належыцца А. Махнюку самая шчырая падзяка ад усіх парахвіянаў.
Будаўнічы Камітэт імкнуўся, каб хутчэй пачаць пабудову царквы. 21 верасьня 1968 г. Ф. Росэлі выкапаў равы пад фундамант, а У нядзелю — 22 верасьня адбылася ўрачыстая закладка і высьвячэньне вуглавога каменя, у які была ўложана урна з адпавед-нымі дакумантамі й здымкамі. Высьвячэньне выканаў а. пратапр. М. Лапіцкі ў саслужэньні а. пратадз. С. Каўша.
Пачаўшы будаваньне, мы прыйшлі да выснаву, што карысна было-б пабудаваць пад царквою падвал, хоць тэта спачатку ня было прадбачана. У такім вьгаадку царква стаяла-б вышэй, і разам з гэтым мы мелі-б вялікае памешканьне для патрэбаў парахвіі.
Пасьля ўзьвядзеньня сьценаў, паўстала праблема з перавозкай і ўстанаўленьнем купала. Аднак, і яе мы вырашылі. 1 лістапада 1968 г. адпаведным грузавіком купал быў прывезены да царквы.
У перавозцы яго прымалі ўдзел: М. Навіцкі, А. Махнюк, Г. Арцюшэнка, С. Наумчык, А. Цэгарэнка, А. Занковіч, А. Гурын, А. Шкадзінскі, I. Камянкоў і М. Малочка. Верхнюю частку купала перавезьлі 10 лістапада пры ўдзеле: В. Цярпіцкага, А. Махнюка, М. Сіцько і М. Манцыводы. У суботу, 14 лістапада купал быу асьвечаны, і адпаведны кран падняў яго й устанавіў на патрэбнае месца над сьценамі царкоўнага муру. Кошты перавозкі й устанаўленьня купала аплаціў Мікалай Навіцкі.
За 1968 год у каеу Будаўнічага Камітэту паступіла: 31.909,34 дал.
Расходавана на будову царквы: 27.569,63 дал.
Астача на 1969 год: 4.339,71 дал.
Выкарыстоўваючы зімовы пэрыяд, Будаўнічы Камітэт абмяркоўваў справу электрыкі й водаправоду. На выкананьнегэтых работ, паеьля адпаведных захадаў старшыні В. Цярпіцкага, гарадзкі інспэктар даў дазвол рабіць іх самім, але пад наглядам водаправодчыка й электрыка з мясцовай ліцэнзіяй.
Пачынаючы будаўніцтва ў 1969 г., браты Кавалёвы згадзіл'ся абняць кіраўніцтва пабудовы царквы й залі за плату, якая была апрабаваная на пасяджэньні Будаўнічага Камітэту 26 красавіка 3969 г. У чэрвені кантрактар палажыў страху на царкве. Адначасова пачалася й праца пры пабудове Цэнтру. У канцы ліпеня й на пачатку жнівеня касьцяк (шэлл) на залю і прыбудоўкі быў закончаны, і муляры ўзяліся абкладаць сьцены цэглай. Дзякуючы Івану Наумчыку, удалося атрымаць патрэбную цэглу па значна зьніжанай цане. 12 жнівеня, пры дапамозе крана, паставілі гатовыя кроквы на залю. Удзел бралі: браты Казалевы, М. Касьцюк, Л.Літаровіч і М. Палюховіч. Пад вечар, пад кіраўніцтвам М. Манцыводы, на страху пачалі класыц фанеру наступныя асобы В.Цярпіцкі, Л.Літаровіч, М. Касьцюк, М.Сщьхо, Я. Цыган У. Крывіцкі, У. Валаткевіч, Я. Цупрык і А. Гурын.
Усякія практычныя палепшаньні й зьмены мы маглі пасьпяхова выконваць дзякуючы дасьведчанасьці братоў Кавалёвых. Але v канцы ліпеня мы з імі разлічыліся з прычыны недахопу грошай. З гэтага часу ўвесь цяжар будаўніцтва зваліўся на старшыню Будаўнічага Камітэту В. Цярпіцкага і некаторых, найбольш адданых, сяброў.
Да канца будаўнічага сэзону 1989 г. былі пакрытыя царква, заля і прыбудоўкі ды, у асноўным, праца пры пабудове абодвух аб'ектаў пасунулася наперад. Усё гэта таму, што на працу прьіходзілі людзі добрае волі, як старэйшыя, так і малодшыя. Да іх належалі: В. Цярпіцкі, Л. Літаровіч, Хв. Лапека, Я Цыган, А. Гурын, А. Махнюк. М. Манцывода, М. Касьцюк, С. Наумчык, У. Крывіцкі, М. Сіцько, М.Палюховіч, М.Сенька, Б. Шчорс, У. Валаткевіч, А. Евец, Н. Мядзейка, Кс. Вайцяхоўскі, Грыгор Мяжэвіч М.Бахар, М. Брылеўскі, Я. Цупрык, С. Гайшун, А.Латышоў, В. Мяжэвіч. I. Шчорс, К. Сянькоўскі, А. Шкадзінскі, Л. Высоцкі і А. Даніловіч. На жаль, шмат парахвіянаў, якія маглі-б дапамагчы ў працы, не прынялі ўдзелу.
Грашовы абарот Будаўнічага Камітэту за 1969 год:
Астача з 1968 году 4-339 71 дал
Прыход у 1969 годзе: 40 914,69 дал.
Разам 45.254,40 дал.
Выдаткі на пабудову ў 1969 г. 44.708.69 дал.
Астача на 1970 год 545,71 дал.
За 2 гады — 1968 i 1969 — выдаткавана:
На будауніцтва царквы 38.830 75 дал.
На будаўніцтва залі 32 834,97 дал.
У пачетку будаЎнічага сэзону 1970 г. пеюад Будаўнічым Камітэтам паўстала праблема: які будынак закончыць перш? Старэйшыя парафіяне жадалі перш царкву, малодшыя — залю. Старшыня Будаунічага Камітэту В. Цярпіпкі, як абяцаў, так і пастянавіў - закончыць перш царкву, а потым — залю. Царква была ўжо амаль закончаная знадворку, а ў сярэдзіне — непачынаная. Цяжэйшая пваблема была з заканчэньнем купала й столі. Дзіякан Л. Махнюк згадзіуся выканчыць у сярэдзіне купал, а рэшта сяброў прыступілі да заканчэньня столі. Згодна пастановы Будаўнічага Камітэту, столь і сьцены абабілі сітраком, выходзячы з меркаваньняў эканамічнага і практычнага боку, бо гэтую працу маглі выканаць собскімі сіламі.
Паважнай праблемай было зрабіць сходы да царквы Атрымана праекты на сходы ад а. дзіякана А Махнюка, С. Боўбеля й інш. Прыняты быў праект А. Махнюка. Таму, што ў летнім сэзоне ўсе муляры занятыя, не маглі знайсьці кантрактара на гэта. Выручыў ізноў а. дз. А. Махнюк, які ў ліпені, з дапамогаю сяброў Камітэту, бясплатна зрабіў прыгожыя сходы паводле свайго праекту. Усьлед за гэтым, для электрычнай і тэлефанічнай праводкі, праклалі пад зямлёю трубы ад галоўнага слупа пры дарозе да царквы і залі. Пры гэтым бралі ўдзел: Хв. Лапека, Я. Цыган, У. Крывіцкі, В. Цярпіцкі, Л. Літаровіч, М. Бойчук, У. Валаткевіч, Б. Шчорс, М. Брылеўскі, М. Сенька.
Праца ў сярэдзше царквы пасоўвалася пасьпяхова. А. дз. А. Махнюк і Д. Сіратэнка пабудавалі сходы да суліі й поручні, М. Манцывода ўстанавіў поручні на хоры, якія старанна выканчалі Б. Шчорс і А. Кіркевіч. Неабходна было пабяліць у сярэдзіне ўсю иаркву, прынамсі, хоць адзін раз да замаразкаў. Працу гэтую пасьпяхова закончылі ў канцы кастрычніка наступныя сябры: Б. Шчорс, А. Банкет, Б. Плескачэўскі, Хв. Лапека, Л. Літаровіч, У. Валаткевіч, А. Шкадзінскі й іншыя. Электрык Стуарт давёў электрыку да залі й царквы, а таксама закончыў, што аставалася, усярэдзіне ў царкве. Вадаправодчык Флёрак правёў аграваньне й ваду ў царкве. Падлогу ў царкве палажыў М. Манцывода з дапамогаю сяброў Камітэту.
Выношу шчырую падзяку за добра праведзены прыбытковы банкет сябрам Камітэту імпрэзаў Грыгору Арцюшэнка, А. Занковічу і тым, хто прымаў удзел у зборы грошай на пабудову. Лічу патрэбным падаць сьпіс людзей добрае волі, якія прынялі актыўны ўдзел пры заканчэньні пабудовы царквы ў 1970 годзе: а. дз. А. Махнюк — 42 дні, В. Цярпіцкі — 67 дзён, Я. Цыган — 45 дзён, М. Касьцюк — 26 дзён, С. Касьцюк — 18 дзён, Л. Літаровіч — 51 дзень, Хв. Лапека — 82 дні, У. Валаткевіч — 65 дзён, Л. Высоцкі - 14 дзён, М. Палюховіч — 14 дзён, С. Наўмчык — 23 дні, Ж. Наўмчык — 16 дзён, М. Сенька — 14 дзён, Д. Сіратэнка — 39 дзён. К Сенькоўскі — 1 дзень, Г. Япэвіч — 10 дзён, У. Крывіцкі — 5 дзён, М. Брылеўскі — дзён, А. Бойчук — 31 дзень, М. Бахар — 6 дзён, Б. Шчорс —32 дні, А. Шкадзінскі — 23 дні, А. Даніловіч — 1 дзень, А. Койка — 5 дзён, I. Шчорс — 11 дзён, Я. Цыган — 4 дні, М. Дульскі — 5 дзён, А. Кудасаў — 1 дзень, А. Банкет — 7 дзён, У. Літаровіч — 3 дні, Н. Мядзейка — 12 дзён, А. Гурын — 5 дзён Б. Плескачэўскі — 5 дзён.
Грашавы абарот Будаўнічага Камітэту за 1970 год:
Астача з 1969 году 545,71 дал.
Прыход у 1970 годзе 16 079,31 дал.
Разам 16.625,02 дал.
Выдана на пабудову ў 1970 г. 12.431,71 дал.
Астача на 1971 год 4.193,31 дал.
За 1968, 1969 і 1970 гады выдана:
На пабудову царквы 50.402,22 дал.
На пабудову залі 33.695.21 дал.
Уваходзячы ў новы — 1971 год будаўніцтва, вырашана было ня спыняць працы і ў зімовы час. 13 лютага быў скліканы сход Будаўнічага Камітэту, на якім разглядаліся справы выканчэньня парквы, падвалу й залі. Прысутнічалі: а. пратапр. М. Лапіцкі, В. Цярпіцкі, а. дз. А. Махнюк, М. Бахар, М. Манцывода, А.Банкет, М. Палюховіч, В. Шчорс, I. Шчорс, Б. Плескачэўскі, Л. Высоцкі, Я. Цыган, А. Евец, М. Сіцько, Г. Арцюшэнка і М. Касьцюк. Вырашана згадзіцца з прапановай а. дз. А. Махнюка — у якія колеры пахварбаваць царкву і якід даць арнамэнты. Памаляваць падвал і ўставіць на вокнах краты. М. Бахар згадзіўся зрабіць плян на электрыку для залі і прыбудовак. Сябры Камітэту абавязаліся наведаць парахвіянаў, якія залягаюць са сплатаю задэкляраваных ахвяраў на пабудову. Гэтыя пэрсанальныя візіты зрабілі прагрэс у паступленьні грошай, і каса пабудовы пабагацела.
У выканчаны пад заляй падвал перавезьлі друкарню, набытую Дапамаговым Камітэтам ад пастара Я. Пятроускага. Такім чынам пазбавіліся памешканьня на склад, але грамадзкасьць узбагацілася собскай друкарняй, аб якой марылі даўно. У царкву перавезьлі частку іканастаса, старанна выкананага а. дз. А. Махнюком бясплатна.
1 травеня 1971 г., на пасяджэньні Будаўнічага Камітэту разглядалася пытаньне коштаў, патрэбных для поўнага выканчэньня царквы й залі. Прыйшлі да выснаву, што неабходна ўзяць у банку пазыку ў суме 20.000 дал. для аплаты працы кантрактарау такіх работаў на залі, як: вадзяная сыстэма і зьлевы, асьвятленьне, аграваньне й ахалоджваньне залі. Атрымаў гэтую пазыку ў адным з банкаў Саўт Рывэру Парахвіяльны Камітэт, маючы на ўвазе сплаціць яе пасьля прадажы будынку старое царквы.
У той час, як сябры Камітэту працавалі пры выканчэньні царквы, а. дз. А. Махнюк укладаў мазаіку іконы сьв. Еўфрасіньні Полацкай, якую 8 травеня 1971 г. закончыў устаўляць на франхавой сьцяне над галоўным уваходам у царкву. У хуткім часе перавезьлі ў царкву й рэшту іканастаса, які а. дз. А. Махнюк устанавіў у адпаведным месцы. Іканастас захапляе сваёй разьбой, узорамі й паўкруглым выканчэньнем угары, што зьяўляецца ўдалым помыслам а. дзіякана. Сымбалічны вінаград ён замяніў чароўнай кветкай Беларусі — васільком, які адпаведна разьмешчаны на ўсім іканастасе.
Дня 10 чэрвеня на пасяджэньні Будаўнічага Камітэту пастанавілі: заліць цэментам пад'езд перад царквою і ходнікі пры залі, наняць кантрактараў для выканчэньня залі. Немалою праблемаю было: выраўняць пляц вакол залі, бо трэба было зьвезьці вялікія горы пяску. Айцу пратапр. М. Лапіцкаму пашчасьціла знайсьці кантрактара, які згадзіўся забраць пясок, плацячы па 3 дал. за грузавік, і пры гэтым разраўняць увесь пляц, пакідаючы частку гары для пабудовы кургана-помніка. За пясок выручылі 2.800 дал,, амаль кошт усяго пляцу. У канцы кастрычніка пляц навакол царквы і залі быў увесь выраўнаны і пакрыты чорназёмам. Выискала неабходнасьць засеяць пляц травою ўвосень, бо інакш дажджы размыюць усю паверхню яго. Пад кіраўніцтвам Пятра Бахара, закуплена 450 хунтаў насеньня травы і 30 мяшкоў штучнага ўгнаеньня. У суботу, 16 кастрычніка, ад самай раніцы сп. П. Бахар пачаў рассяваць насеньне травы, а сябры Камітэту і моладзь заграбалі і укачвалі зямлю валкам ды прысьпілалі сенам.
У гэтай прапы прымалі ўдзел: А. Банкет, Б. Шчорс, М. Сенька, В. Цярпіцкі. М Бахар, П. Бахар, М. Касьцюк, Ж. Наумчык, С. Наўмчык, Ул. Крывіцкі. А. Куласаў, А. Гурын, Б. Плескачэўскі; з моладзі — Ніла Цярпіцкая, Іра Касьцюк, Юрка Арцюшэнка, Баб Цупрык і Антось Калтуновіч. Сястрыцтва падрыхаавала пачастунак для працуючых, якія былі занятый аж да цямна. Такім чынам, за адзін дзень пляц быў засеяны травою
Грашавы абарот БудаЎнічагр Камітэту за 1971 год:
Астача з 1970 году 4.193,31 дал.
Прыход у 1971 годзе 34.151,23 дал.
Разам 38.344,54 дал.
Выдана на пабудову ў 1971 г. 31 759.24 дал.
Астача на 1972 г. 6.585,30 дал
За 1968, 1969, 1970 і 1971 гады выдана:
На пабудову царквы 59.946,19 дал,
На пабудову Рэлігійна-Грамадзкага Цэнтру 55.910,48 дал
На пачатку 1972 г. Будаўнічы Камітэт прыступіў да працы пры выканчэньні абсталяваньня царквы й залі. Царкоўнае Сястрыцтва ахвяравала наступныя рэчы: дыван-дарожку праз усю царкву, дыван на цэласьць суліі й алтар; аплаціла кошт новых аналойчыкаў, закупіла матар'ял і пашыла аблачэньне для настаяцеля і дзіякана, а таксама аблачэньне на прэстол, ахвярнік і ўсе аналойчыкі. Сябры царкоўнага хору за свой кошт купілі дываны на хоры и сходы да іх. Пашкадзіла выпісалі з Грэцыі, кошт яго аплацілі Мікалай і Вера Навіцкія. Іконы на іканастас, падсьвечнікі, лампадкі і пяцісьвечнікі на сьцены закупілі й аплацілі паасобныя сябры парахвй. іакім чынам, царква была гатовая да адкрыцьця і высьвячэньня.
Работы ў Рэлігійна-Грамадзкім Цэнтры таксама пасьпяхова заканчваліся. У сярэдзіне залі — укладаньне кляновай падлогі, у прыбудоўках — укладаньне кафлі або асфальтавых плітак; абабіваньне сьценаў сітраком або панэляй; падвесная акустычная столь у залі, адпаведнае заканчэньне ўсіх прыбіральняў (туалетаў) і г. д. Пры гэтым працавалі наступныя асобы: В. Цярпіцкі, Л. Літаровіч, М. Манцывода, Б. Шчорс, Ул. Валаткевіч, М. Сенька, А. Гурын, А. Банкет, М. Касьцюк, М. Бахар, С. Наумчык, Л. Высоцкі, М. Сіцько, А. Кіркевіч, С. Гайшун, С. Дашкевіч і іншыя.
Было закуплена ўсё неабходнае абсталяваньне ў залю і бар. Ахвярнае Сястрыцтва закупіла й пашыла фіранкі на вокны ў залю і сцэнічную заслону; у кухню увесь неабходны посуд на 300 асобаў і іншае кухарскае начыньне.
У канцы травеня С. Гайшун і С. Дашкевіч закончылі ходнікі пры залі і пад'езд перад царквою. Такім чынам, пабудова царквы і Рэлігіна-Грамадзкага Цэнтру была закончана. Аб'ект гатовы быў да высьвячэньня.
Грашовы абарот Будаўнічага Камітэту за 1972 год:
Астача з 1971 году 6.585,30 дал.
Прыход за 1972 год 28.039,71 дал.
Разам 34.625,01 дал.
Выдана на пабудову 34.564,51 дал.
Астача 60,50 дал.
Агулам за пэрыяд 1968-1972 гадоў выдана:
На пабудову царквы 67.275,84 дал.
На пабудову Рэлігійна-Грамадз. Цэнтру 77.176,67 дал.
На закуп інвэнтара 6.484,27 дал.
Розныя выдаткі 97,00 дал.
Агулам выдана 151.033,78 дал.
***
Сталіся рэчаіснасьцю доўгачаканыя мары й імкненьні парахвіянаў царквы сьв. Еўфрасіньні Полацкае ў Саўт Рывэры. Яны пабудавалі велічны й доўгатрывалы помнік у ад знаку свайго асяленьня ў краіне вольнае Амэрыкі. Гэты помнік адначасэва зьяўляецца і сымбалем глыбокае веры беларусоў і ўдзячнасьці Богу за тое, што Ён дапамог ім перажыць ліхалецьце Другое сусьветнае вайны.
Пачаткі былі вельмі цяжкія, і здавалася, што мы рызыкавалі не па нашых сілах, бо ў той час у царкоўнай касе было ўсяго 20.000 дал. Але парахвіяне належна ацанілі высілак і працаздольсьць Будаўнічага Камітэту й саміх сябе. I бальшыня з іх шчодрсі падірымала Камітэт як маральна, так і магар'яльна. Аб гэтым сьведчыць агульная сума, якая зрасходаваная на два аб'екты.
Чэсьць, слава ўсім, хто спрычыніўся да таго, каб наш супольны сон стаўся прыгожаю яваю!
Віталі Цярпіцкі.
Construction of Ste. Euphrosynia Byelorussian Orthodox Church in South River, N. J.
Summary
This chapter deals with the construction of the new Church and Civic and Religious Center. It describes the process of acquisition of the land for the above project and the process of organization, acquisition of funds and the very process of construction of the above project in some detail. It has to be stated here that none of us is a professional diplomat or a professional building engineer, and all of us are new immigrants from Byelorussia who сame to America with no money at all. This chapter very vividly illustrates the innate industriousness, deep faith in God, faith in ourselves, dedication of all of us Byelorussian-Americans and courage to undertake and successfully complete this Herculean task.
Парахвіяльная школа
У 1951 годзе, калі пад царкву была заарэндована крама, дык адразу а. настаяцелем Мікалаем Лапіцкім была зарганізавана невялічкая кляса дзяцей, для якіх выкладалася рэлігія і беларуская мова. Заняткі адбываліся ў нядзелю перад Божай Службай. З бегам часу колькасьць дзяцей прыбыла, і на дапамогу настаяцелю прышлі настаўнікі, якія выкладалі беларускую мову, а рэлігію выкладаў а. настаяцель.
Настаўнікамі былі: Ігар Шчорс, Міхась Завістовіч, Барыс Шчорс, Пятро Орса, Раіса Евец, Міхась Бахар, Ірэна Рагалевіч, і Міхась Палюховіч Палюховіч. Склад настаўнікаў мяняўся, калі лекцыі пачалі адбывацца ў суботу. На гэта мела ўплыў занятасьць працай на фабрыцы па суботах.
Пры школе існаваў хор і аматарскі тэатральны гурток. Хорам кіравалі: Ксавэры Барысавец, Аркарзі Евец, Юльян Рымко, Віталі Цярпіцкі, Мікалай Сіцько і Міхась Палюховіч, а тэатральным гуртком: Ірэна Цупрык, Віла Леўчук, Ніна Орса, Ігар Шчорс, Людміла Барысавец і Валентына Камянкова. Ужо ўвайшло ў традыцыю, што вучні парахвіяльнай школы штогод ладзяць, падчас Каляднай Ялінкі, мастацкую частку, а таксама выступаюць падчас сьвяткаваньня беларускіх нацыянальных гадавінаў. Колькасьць вучняў, якія наведвалі школу, ня была і ня ёсьць стабільнай. Былі некаторыя гады, што было 40, 30 і 20 вучняў. Цяпер, калі збудавалі новую царкву, маецца адмысловае школьнае памешканьне і вялікі пляц для гульняў дзяцей. Кожны год, пасьля заканчэньня школьнага году, ладзіцца для вучняў адмысловая краязнаўчая экскурсія.
У жыцьці школы бралі і бяруць удзел Бацькаўскі Камітэт, Парахвіяльны Камітэт і Сястрыцтва. З свайго боку а. М. Лапіцкі вельмі часта гаварыў аб школе і яе значэньні ў пропаведзях і заклікаў бацькоў і грамадзтва да супольнай працы.
Беларуская школа пры паркве на эміграцыі — гэта месца барацьбы за душу нашых дзяцей, каб яны засталіся пры сваёй царкве. Гэта цяжкая справа ў абставінах амэрыканскага дабрабыту з усім яго асымілюючым уплывам, які спакушае моладзь забываць, хто яны і якіх яны бацькоў дзеці. Гэтых уплываў ня можна ўнікнуць, але можна часткова ўстрымаць і запаволіць іх тэмп, тымбольш, што дзяржаўныя мужы Амэрыкі і Канады, у сучасны момант, заклікаюць этнічныя групы, а ў тым ліку і беларусаў, не забываць сваёй культуры і мовы краіны свайго паходжаньня. Яны пераканаліся ў тым, што лепшымі грамадзянамі гэтых краін зьяўляюцца тыя новапрыбыўшыя, якія любяць зямлю сваіх бацькоў, знаюць яе гісторыю, звычаі і традыцыі. Той, хто лёгка забывае краіну свайго паходжаньня, ня будзе патрыётам і свае новапрыбранае краіны — ён таксама можа лёгка зрачыся і яе. Амэрыканскі вольны сьвет дае нам усё дзеля захаваньня і разьвіцьця свайго нацыянальнага "Я", сваёй роднай царквы, культуры і мовы.
Усё гэта можа зьдзейсьняцца ў прэсе навучаньня ў сваёй школе. У гэтым палягае вялікае значэньне існаваньня нашай школы пры царкве сьв. Еўфрасіньні ў Саўт Рывэр.
Інакш, "калі ня будзе сваёй школы", — як сказаў а. М. Лапіцкі ў сваім дакладзе "З пэрспэктыву часу": — "нашы дзеці будуць чужынцамі і па мове, і па сваім захаваньні, і па свёй сьведамасьці. Яны будуць чурацца сваёй царквы, сваёй нацыі і сваіх бацькоў".
Апошнія гады вядуць заняткі з дзепьмі ў школе: а. Мікалай Лапіцкі, а. Язэп Строк і дырэктар — настаўнік Міхась Палюховіч. У парахвіі зьменшылася колькасьць дзяцей адпаведнага ўзросту. У юбілейным 1975 годзе наведваюць школу 14 вучняў.
Міхась Палюховіч
The Parochial Sunday School.
Summary.
In this article author describes the history of the Sunday school, its teachers, the subjects tought at the school, various cultural, religious and civic activities of pupils, also the necessity for the existance of the school.
Сястрыцтва
Разглядаючы гісторыю паўстаньня і разьвіцьця нашае Сьвята-Еўфрасіньнеўскай парахвіі за 25 гадоў, адразу заўважаеш выдатную дзейнасьць Сястрыцтва, якое было арганізована ў 1951 годзе. У працягу 25 гадоў Сястрыцтва ачольвалі наступныя парахвіянкі: Сафія Шчорс, Надзя Занковіч, Кацярына Высоцкая, Рэня Касьцюк, матушка Людміла Махнюк і Рэня Касьцюк (другая кадэнцыя).
Сябрамі Управы Сястрыцтва былі: Ліза Літаровіч, Вілч Камінкова, Аугенія Цярпіцкая, Надзя Кудасава, Людміла Барысавец, Марыя Гурын, Надзя Сіцько, Сафія Арцюшэнка, Ніна Орса, Казя Гайшун, Люба Бахар, Фатыня Даніловіч, Сафія Лешчанка, Палагея Манцывода, Зоя Талмацэвіч, Таня Гэтман і Стася Шумская. Што-ж ўяўляе сябе Сястрыцтва і якое ягонае заданьне? Сястрыцтва — гэта выключна рэлігійная арганізацыя, якая мае служьщь сваёй царкве і парахвіі. Яно зьяўляецца той рэлігійнай арганізацыяй, якая павінна аб'ядноўваць у адну гарманійную сям'ю сваіх парахвіянаў, якія ў непарушнай форме мусяць захоўваць праваслауную веру, беларускія праваслаўныя традыцыі, звычаі. хрыеьціянскую мараль, а атаксама любоў і міласэрдзе.
Трэба з задавальненьнем адзначыць, што наша Сястрыцтва старалася і стараецца гэтыя свае функцыі выконваць як найлепей.
Падсумоўваючы ўсю дзейнасьць Сястрыцтва за 25 гадоў, трэба сказаць, што яно было і ёсьць як-бы маторам парахвіяльных справаў, бо на ягоную долю заўсёды важная і неабходная праца: парахвіяльныя імпрэзы, прыняцьці, пікнікі, лятарэі, калядаваньне ды ўсялякія іншыя імпрэзы, немажлівыя бяз удзелу Сястрыцтва.
А што казаць пра ўнутранае ўпрьігожаньне нашай царквы: харугвьг, аблачэньні прастола, паніхіднік, анал