|
“У той зямлі, якой плыве Мурэй” (Аўстралія ў беларускіх вершах)
Алесь Салавей
Палядын
Зь дзядоў і прадзедаў — гады ў вякі наніжам —
спыніліся шляхі аж пад Паўдзённым Крыжам.
Зь ім верных пяць сяброў. А ты — зусім адзін.
Куды ж цяпер ідзеш, нясхільны Палядын:
Спакой вакол цябе. Ня хочаш ты спакою.
Хто вольны — дужы той. Сьцяжынаю цяжкою
Ты прагнеш праставаць імкненьню наўздагон —
туды, дзе йшчэ жыве драпежны мастадонт.
Пад стромаю ў руках ня схіліш галябарду.
Ты зь ёй нясеш любоў, нянавісьць і пагарду.
Нянавісьць — жорсткі скон ап’яненым крывёй,
любоў — для спрагненых бальзам вады жывой.
1950
Надзямным
Ніяк няўсьцешаны нязвыклым новым сьветам,
яшчэ ты не чаўрэў у сутарэньні гэтым,
дзе за халоднаю цаглянаю сьцяной
папугу і кату, чымся табе зы мной,
больш выгады й цяпла. Нямудрыя стварэньні
крычаць, пішчаць, няма спакою ў сутарэньні.
Газэты і лісты адхінены. Ты сьпіш.
І гасьне каганец. Міргкі Паўдзённы Крыж
празь цёмнае вакно, закутае у краты,
твой запалоніць сон. Ня зьведаеш ты страты:
тугі адлыне боль у забыцьці адным —
яе Паўдзённы Крыж атуліць надзямным.
1951
Сум
Агні ўзьбярэжныя пагасьлі за вадою.
На моры вусьцішна. З маркотай і бядою
ты лепш мяне, зямля, навекі пахавай.
Маё апошняе, распачнае: бывай,
бывай, нязжытае буйное ўцехі ніва!
І ў струнах горычы збуджаецца шчасьліва
Яшчэ нястрачаны дзівосных зыкаў час.
Ты бачыш: твой маяк у цемры не пагас.
Як соладка ўва ўсім, чаго няма, знаходзіць
здавольле, хоць яно ўсуполь з нудой ня ходзіць.
На моры — хваль віры. Між іх знайшоў спакой
нязнаны спыну сум — адзіны сябра мой.
1951
Мала
Спытаюцца ў цябе трыбуны масаў:
чаму маўчыш так шмат і творыш мала?..
У сьвеце хварбаў радасных і красаў
кальчэе з холаду зямная гала.
Ствары мэлёдыю вясны, музыка,
яшчэ й зыграй, каб маса не праспала
сьвітаньня прыйсьцьнага. Ды пальцы — смыка
і струн іскрыпкі не краналі здаўна.
Ня вобразы ў суладнасьці вялікай,
а зьлітыя ў вадно — і флёра й фаўна
твой зрок заслоньвалі. Цягнуў ты лямку
кавалка хлеба дзённага бясслаўна,
і біўся ў пазачыненую клямку
кавадла й молата, рыдлёўкі й кіркі.
Ты меў адну прызначаную рамку —
ублізь і ўдалеч, удаўжкі і ўшыркі —
мятлу, мяшкі з пшаніцаю ці соляй.
Згінаўся горб — і неба водбліск зыркі
ня мог, пануры, ты разгледзець болей.
...Прыгноблены і стомай, і зьмярканьнем,
ня цешаны дабром, хвалёнай воляй,
сядаў тварыць, іграць. Ды парываньнем
цябе натхняла Муза неахвотна.
О, лепш было маўчаць з убогім граньнем,
бязь сябры доўга плачучы маркотна,
бяз Бацькаўшчыны плачучы заўсёды...
Душа няўстрым пакутвала гаротна,
сузорны шлях да вышняй насалоды
шукаючы ў празьмерлівым гарэньні.
Натуга сіл падужвала нягоды —
і захлыналася чуцьцё ў натхненьні.
Ты йзноў сядаў. Сугучны хор бязьлікі
гучэў у дыямэнтавым тварэньні.
Тады ў вакрыленых руках музыкі
Іскрыпка валадарна, думна грала.
Луналі з крышталёвых тонаў зыкі —
скупыя зыкі — іх было так мала...
1952
Камэне
Як згасьне дзень, не адыйду навекі,
не абміну надойсьцьнае пары.
Прыйду назад, дзе ўсьцяж гамоняць рэкі,
дзе ўтораць ім і нівы, і бары.
Наўскрай зямлі — я жыў і дыхаў імі,
чуў іхны грай над хваляй морскіх вод.
Сваймі былі яны паміж чужымі,
як для вясны — праменны сонца ўсход.
Над імі ў зьле, няволі вісьлі хмары —
я прадчуваў надойсьця вольны рэй,
Аб іх сьпяваў ля спадаў Ніягары
і ў тэй зямлі, якой плыве Мурэй.
Знаёміў іх з пахмурным Альбіёнам,
ад іх вітаў цьвяцістую Шампань,
І дыхаў дол глыбінным гучным звонам,
зь вячорных сноў абуджваючы рань.
У гушчарох зьняверлівае стомы
імкнуўся я парывы духу даць,
каб ён шугаў да зораў панад стромы
і ня схіляў у злыбедах пастаць.
О ты, мая адзіная Камэна,
на ўсіх шляхох нязгінам дзён сьвяці!
Не адыйду... Наперайм крочыць зьмена:
я зь ёй і ў ёй — і ў песьнях, і ў жыцьці.
